Wokół początków Warszawy

Autor: Tomasz Jasiński

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 192

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Format: 16,5 cm x 23,0 cm

Wydanie II poprawione

Drugie wydanie Wokół początków Warszawy ukazuje się w nowej szacie graficznej - inicjując jednocześnie powstanie serii wydawniczej pt. Z dziejów polskich miast.

Seria ta została stworzona z inicjatywy Grupy Wydawniczej FNCE, Wydawnictwa Nauka i innowacje i mediewistów: prof. dr. hab. Józefa Dobosza oraz prof. dr. hab. Tomasza Jasińskiego - redaktora serii.

Dzieje Warszawy, stolicy Polski, dziś prężnie rozwijającej się metropolii środkowoeuropejskiej, doczekały się niezliczonych opracowań historycznych. Jednak jej początki całkowicie giną w pomroce dziejów. Ta książka - w sposób rewolucyjny - naświetla owe początki.

Zanim doszło do powstania późnośredniowiecznej Warszawy, jej okolice były świadkami niezwykłych wydarzeń. Po wyprawie kijowskiej w 1019 r., Bolesław Chrobry osiedlił na terenie Starego Bródna ludność, która rozpoczęła tam budowę świątyni w zupełnie nieznanej wówczas w Polsce technice bizantyjskiej. 

Początki lewobrzeżnej Warszawy, już pod własną nazwą (pierwotnie: Warszowa i Warszewa) sięgają dramatycznych wydarzeń lat 40. XIII w. (najazd Mongołów), kiedy to podkomorzy czerski Warsz założył na terenie obecnego Zamku Królewskiego osadę obronną. Pochodził on z morawskiej gałęzi najsłynniejszego możnowładczego rodu czeskiego Wrszowców. To jego imię nadało nazwę Warszawie.

(opis wydawcy)

Spis treści: 

I. Wstęp /9

II. Gród na Starym Bródnie - nieszczęśliwie przerwana inwestycja książęca? /15
2.1. Odkrycie grodu na Starym Bródnie  /16
2.2. Warunki fizjograficzne wokół grodu na Starym Bródnie /17
2.3. Gród na Starym Bródnie, jedno- czy dwuczłonowy? /20
2.4. Nietypowe konstrukcje: tzw. pomost i skrzynie na zboże /24
2.5. Zajęcia rolnicze i rzemieślnicze ludności /27
2.6. Trzewik pochwy miecza /29
2.7. Płytka posadzkowa i kafle bez polewy o powierzchni ornamentowej. Analogie ruskie /31
2.8. Jeszcze raz o płytce szkliwionej ze Starego Bródna i kaflu z ornamentem; polskie analogie płytek szkliwionych /36
2.9. Do czego służył tzw. pomost na Starym Bródnie? /42
2.10. Ludność ruska i brańcy z Kijowa na Starym Bródnie? /44
2.11. Funkcja grodu na Starym Bródnie /50
2.12. Podsumowanie /53

III. Gród w Jazdowie — tarcza Mazowsza w 1240/1241 r ? /56
3.1. Szczęśliwa epoka w dziejach Mazowsza /56
3.2. Kryzys społeczny i polityczny na Mazowszu w pierwszej ćwierci XIII w. /57
3.3. Czy dokument mogileński wymienia Kamionek warszawski? /58
3.4. Lokalizacja grodu w Jazdowie /62
3.5. Zagadkowe dzieje Służewa /66
3.6. Zagrożenie mongolskie w 1240/1241 r. i wizyty księcia Michała Wsiewołodowicza na Mazowszu i na Węgrzech /69
3.7. Sztuka fortyfikacyjna w kręgu Konrada mazowieckiego /72
3.8. Gród w Jazdowie powstaje jako odpowiedź na zagrożenie mongolskie? /75
3.9. Geneza najazdu litewskiego na Jazdów w 1262 r. /80
3.10. Najazd litewski na Jazdów 1262 r. /84
3.11. Relacje Jana Długosza i Kroniki wielkopolskiej o najeździe na Jazdów w 1262 r. /87
3.12. Zdobycie i złupienie grodu w Jazdowie przez Bolesława II mazowieckiego (1282 r.?) /90
3.13. Podsumowanie rozważań o dziejach Jazdowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . /93

IV. Warszawa - osada obronna Warsza, podkomorzego czerskiego z 1240/1241 r ? /95
4.1. Nazwy miejscowe jako źródło historyczne /96
4.2. Etymologia imienia Warsz /98
4.3. Grotowicy i Warszowicy a czescy Wrszowcy /104
4.4. Znojemscy krewni Grotowiców i Warszowiców /107
4.5. Warsz podkomorzy (czerski?) /112
4.6. Podsumowanie /118

V. Warszawa - miasto lokowane przez Siemowita II przy udziale toruńskich patrycjuszy, pochodzących z Dortmundu i Soestu? /119
5.1. Hanzeaci a powstanie lokacyjnej Warszawy /119
5.2. Hellweg westfalski filarem Hanzy /121
5.3. Znaczenie Soestu i Dortmundu w handlu hanzeatyckim /122
5.4. Dwa szlaki handlowe na Ruś, biegnące przez ziemie polskie /126
5.5. Kupcy toruńscy na szlaku do Włodzimierza Wołyńskiego /129
5.6. Osiedlenie się kupców z Dortmundu i Soestu w Starym Mieście Toruniu na przełomie 1304/1305 r. /136
5.7. Toruńscy kupcy westfalskiego pochodzenia przejmują szlak miedziany /139
5.8. Perturbacje na szlaku miedzianym w związku z zajęciem Pomorza Gdańskiego przez zakon krzyżacki w latach 1308–1309 /148
5.9. Bolesław II mazowiecki a toruńscy Westfalczycy w 1308/1309 r. /150
5.10. Przełom w stosunkach mazowiecko-krzyżackich w 1309 r. /158
5.11. Przywileje Bolesława II dla kupców małopolskich i węgierskich - próba przechwycenia szlaku miedzianego? /160
5.12. Nowy szlak do Włodzimierza i Krakowa podstawą materialną nowego ładu terytorialnego Mazowsza /164
5.13. Lokacyjna Warszawa i jej mieszkańcy /170
5.14. Kto wystawił dokument lokacyjny dla Warszawy? /174
5.15. Twórcy zbliżenia mazowiecko-krzyżackiego na przełomie pierwszego i drugiego dziesięciolecia XIV w. /177
5.16. Warszawa „ziarnkiem” międzynarodowej wspólnoty kupieckiej /186
5.17. Podsumujmy ustalenia dotyczące lokacji miasta w Warszawie /190