Ojczyzna utracona Historie życia opowiedziane przez członków mniejszości ukraińskiej i łemkowskiej w Polsce

Autorka: Alicja Maliszewska-Polek

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 420

Okładka: miękka 

Format: 16,5 cm x 23,5 cm

Książka poświęcona jest autobiograficznym historiom opowiedzianym przez członków mniejszości ukraińskiej i łemkowskiej w Polsce. Celem przedstawienia ważnych wydarzeń historycznych z perspektywy „zwykłego” człowieka, autorka przeprowadziła blisko 80 wywiadów narracyjnych ze starszym pokoleniem rozmówców, którzy w 1947 roku zostali pozbawieni własnej, małej ojczyzny w wyniku akcji „Wisła” oraz z młodszym pokoleniem, czyli z wnukami deportowanych. Zamiarem Alicji Maliszewskiej-Polek jest ujawnienie uczuć i emocji towarzyszących narratorom podczas zwrotnych momentów ich życia, m.in. w czasie II wojny światowej, deportacji czy osiedlania się na ziemiach poniemieckich.

O dużej wartości monografii świadczy fakt, że powstała ona w oparciu o wywiady autobiograficzne przeprowadzone z najstarszymi przedstawicielami mniejszości ukraińskiej i łemkowskiej, będącymi jednocześnie ostatnimi świadkami opowiadanej tu historii. Większości z nich nie ma już dzisiaj wśród nas… niemniej za sprawą tej publikacji, ich pamięć zostanie zachowana na zawsze. 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wstęp /9

Wprowadzenie - cel badawczy /9

Stan badań /14

Definicje pojęć /18

Źródła i przebieg badań /23

Struktura książki /30

Podziękowania /30

1. Pamięć /33

Pamięć a historia- wypowiedź świadka historii /33

Pamięć indywidualna a zbiorowa - czy zbiorowość może pamiętać? /38

Błędy pamięci, niepamięć i zapominanie /50

Pamięć traumy /57

Przestrzeń jako element pamięci /66

2. Historia jako konstrukt pamięci zbiorowej /78

Dzieje Łemkowszczyzny /78

Historia stosunków polsko-ukraińskich: uwagi wprowadzające /88

Wysiedlenia do USRR /97

Akcja "Wisła" /106

Życie wysiedleńców w Polsce po akcji "Wisła" /113

Mniejszość ukraińska i łemkowska - współczesność /122

3. Metoda biograficzna /129

Metoda biograficzna w naukach społecznych /129

Łemkowska pamięć w literaturze wspomnieniowej /137

Wywiad jako tworzywo literatury /153

Tożsamość narracyjna w wywiadzie biograficznym /160

4. Ojczyzna "utracona" /172

Życie oczami dziecka /172

Emigracja zarobkowa /184

"Obraz innych" przed wysiedleniem /190

5. Przestrzeń zapamiętana /208

Dom - chata - "chyża" /208

Cerkiew /211

Szkoła /215

Życie kulturalne /219

Tęsknota a rzeczywistość /225

6. Opowieści rodzinne - okres wojen i międzywojnia /230

I wojna światowa /231

Dwudziestolecie międzywojenne /235

II wojna światowa /239

"Obraz innych" - Niemcy i Rosjanie w czasie II wojny /249

7. Wysiedlenie do USRR /256

Pierwszy etap - wyjazdy do USRR 1939-1941 /256

Wysiedlenie "dobrowolno-przymusowe" 1944-1946 /259

8. Wysiedlenie w ramach akcji "Wisła" /270

Wydarzenia poprzedzające akcję "Wisła" - przyczyny /271

Przebieg akcji "Wisła" /288

Podróż "bydlęcymi" wagonami /296

Centralny Obóz Pracy w Jaworznie /306

9. "Ziemie Odzyskane" /315

Pierwsze wspomnienia z pobytu na ziemiach poniemieckich /315

Szukanie domu /329

Tęsknota za ojczyzną "utraconą" /337

10. Historia najstarszego pokolenia z perspektywy młodych Ukraińców /341

Życie dziadków przed akcją "Wisła" /341

Pamięć wnuków o wysiedleniach "dobrowolno-przymusowych" /346

Młodzi narratorzy o akcji "Wisła" /348

Ukraińska Powstańcza Armia: zawiłości polsko-ukraińskie historii /358

"Ziemie Odzyskane" w przekazie międzypokoleniowym /368

Zakończenie /381

Aneks /393

Bibliografia /398

Streszczenie /417

Summary /419