Architektura sakralna w początkach państwa polskiego (X - XIII wiek) wydanie III

Redakcja naukowa: Tomasz Janiak, Dariusz Stryniak

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 572

Okładka: miękka

Format: 16,0 cm x 23,5 cm

Wydanie III

Tom dedykowany pamięci Profesora Zygmunta Świechowskiego (1920-2015).

Architektura sakralna w początkach państwa polskiego to druga publikacja wydana w cyklu Z dziejów architektury. Zbiór artykułów przygotowanych przez badaczy reprezentujących różne dziedziny nauki poświęcony jest architekturze sakralnej średniowiecznej Polski.

Obszerny zbiór tekstów koncentruje się na wybranych zagadnieniach związanych z architekturą sakralną na ziemiach polskich w średniowieczu. Była ona jednym z rezultatów przemian kulturowych i ideowych zachodzących od X do XIII wieku, zapoczątkowanych przyjęciem chrztu przez Mieszka I. W publikacji, obejmującej ponad dwadzieścia artykułów, omówiono zarówno formy architektoniczne kościołów i założeń klasztornych z Małopolski, Wielkopolski, Kujaw, Pomorza i Śląska, jak i wybrane detale architektoniczne oraz postacie historyczne, które odegrały istotną rolę w rozwoju architektury. Istotnym atutem tomu jest grono autorów reprezentujących różne dyscypliny, ośrodki i instytucje naukowe, a także różne pokolenia badaczy. Takie zestawienie ukazuje zróżnicowane perspektywy badawcze wobec omawianej problematyki. Poszczególne rozdziały przynoszą podsumowania wieloletnich badań, prezentacje najnowszych odkryć, studia przypadków oraz wstępne hipotezy badawcze. Publikacja, dedykowana pamięci jednego z najwybitniejszych polskich historyków sztuki i mediewistów, prof. dr. hab. Zygmunta Świechowskiego, stanowi istotny wkład w badania nad architekturą sakralną okresu panowania Piastów.

Kolejna odsłona serii wydawniczej Z dziejów architektury stanowi wartościową lekturę nie tylko dla badaczy, lecz także dla osób zainteresowanych tą problematyką. Może również inspirować do dalszych poszukiwań i pogłębiania wiedzy o architekturze sakralnej w początkach państwa polskiego.

Praca odnosi się do najstarszej architektury sakralnej, która pojawiła się na ziemiach podporządkowanych władzy Piastów w momencie chrystianizowania ich dziedziny w drugiej połowie X wieku i stała się odzwierciedleniem procesów chrystianizacyjnych w stuleciach następnych. W poszczególnych częściach ukazano tajemnice pierwszych budowli murowanych na ziemiach polskich – w Krakowie oraz w kluczowych punktach administracyjnych i kościelnych państwa piastowskiego. Poznajemy zarówno najstarsze katedry (Kraków, Wrocław), jak i obiekty sakralne ufundowane w ważnych grodach (Zawichost, Głogów, Płock, Legnica) oraz niewielkie kościoły (Święta Katarzyna). Książka wprowadza nas również w fascynujący świat architektury sakralnej rozwijających się dynamicznie w XI-XIII stuleciu wspólnot zakonnych – benedyktynów, cystersów i cysterek oraz zakonów żebraczych. Istotne są również rozważania na temat wystroju wnętrz i detalu architektonicznego oraz wielkich uczonych zajmujących się dziejami najstarszej polskiej architektury – Władysława Łuszczkiewicza i Zygmunta Świechowskiego. Książka w swej istocie stanowi opowieść o zaklętym w kamieniu i cegle naszym dziedzictwie kulturowym, w którym dostrzegamy przenikanie się wiary, kultury (i tej materialnej i tej duchowej), techniki oraz władzy.

- prof. dr hab. Józef Dobosz 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Ewa Świechowska - Zygmunt Świechowski (1920-2015) /7

Michał Bogacki - Słowo wstępne /9

Janusz Firlet, Zbigniew Pianowski - Familia ecclesiae na grodach wawelskim i praskim /11

Andrzej Kukliński - Murowana brama na Wawelu - fakt czy hipoteza? (przyczynek do zagadnienia przestrzeni sakralnej)  /35

Marta Graczyńska, Monika Kamińska - Katedra krakowska versus katedra praska - nowa odsłona /67

Jacek Czuszkiewicz - Kościół pw. św. Benedykta w Krakowie w świetle najnowszych badań /85

Małgorzata Radtke - Z badań nad najwcześniejszą zabudową klasztoru benedyktynów w Mogilnie /117

Zygmunt Świechowski - Udział małżonek Piastów w procesie powstawania budowli w XI i XII wieku /147

Dariusz Wyczółkowski - Zawichost romański w XI-XIII wieku /171

Dariusz Niemiec - Ornamentowane posadzki w kościołach romańskich na ziemiach polskich /191

Tomasz Wojczak - Upamiętnieni w kamieniu. Studium z zakresu antropologii symbolicznej o polskich romańskich tympanonach fundacyjnych /255

Magdalena Młodawska - Nauka o formach architektonicznych stylu romańskiego. Podręcznik Władysława Łuszczkiewicza z roku 1883 /267

Tomasz A. Kastek, Maciej Krzywka, Aleksander Limisiewicz, Roland Mruczek - Ecclesia Sancte Marie de Silencii albo o krótkiej karierze i długich poszukiwaniach pewnego kościoła /281

Małgorzata Chorowska, Mariusz Caban - Kammienny detal architektoniczny z późnoromańskiej kaplicy św. św. Benedykta i Wawrzyńca na zamku w Legnicy /313

Marcin Szyma - Trzynastowieczna kaplica grobowa w opactwie benedyktynów w Lubiniu /339

Maciej Małachowicz - Trzynastowieczny kościół pw.św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Świętej Katarzynie /359

Marek Barański - Nowe odkrycia w zabytkowej kolegiacie pw. św. Michała Archanioła w Płocku /373

Robert Kunkel - Leo vigilans - lew czuwający w portalu kolegiaty pw. św. Michała Archanioła w Płocku /401

Piotr Pajor - Przyczynek do datowania kolumn w zachodnim portyku katedry we Wrocławiu /411

Ewa Łużyniecka - Cysterskie warsztaty budowlane związane z opactwem trzebnickim i ich transfery od trzeciej tercji XII do połowy XIII wieku /423

Anna Bojęś-Białasik, Dariusz Niemiec - Opactwa w Lubiążu, Trzebnicy i Mogile a początki cysterskiej architektury ceglanej na Śląsku i w Małopolsce w kontekście filiacyjnych zależności warsztatowych /459

Aleksander Piwek - Szczyt północny transeptu dawnego kościoła pocysterskiego w Oliwie /507

Piotr Pajor - Podwójny klasztor franciszkański w Zawichoście /521

Piotr SAmól - Oratorium zakonne dominikanów w Elblągu /543

Monika Ożóg - Romańskie i wczesnogotyckie kościoły Głogowa: współczesne sposoby funkcjonowania reliktów i rekonstrukcji /555