Topografie cudowności. Bestsellerowy przewodnik po Rzymie z 1575 roku w rękach autorów, wydawców i czytelników

Autorka: Martyna Osuch

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 306

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Format: 17,0 cm x 24,0 cm

Autorka przedstawia jeden z najczęściej wznawianych przewodników po Rzymie drugiej połowy XVI wieku: od momentu opracowania jego koncepcji, przez proces wydawniczy piętnastu edycji z 1575 roku, po sposoby użytkowania poszczególnych egzemplarzy przez czytelników w różnych miejscach, czasach i okolicznościach. Odsłania mechanizmy rozpowszechniania taniej literatury użytkowej. Prezentuje wyniki badań proweniencyjnych opartych na szczegółowej analizie śladów lektury oraz znaków własnościowych zachowanych w wybranych egzemplarzach przewodnika. Zajmuje się jednym dziełem, ale osadza je w szerszym kontekście, co stanowi punkt wyjścia dla pogłębionej refleksji nad wytwarzaniem, obiegiem i odbiorem książki użytkowej w nowożytnej Europie.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wykaz skrótów /9
Nota edytorska /11
Podziękowania /13
Wstęp /17
Rok Jubileuszowy 1575 /20
Przedsięwzięcie pielgrzymki /23
Relacje z podróży do Rzymu w 2. poł. XVI w. /25
Opisy miasta i uroczystości jubileuszowych /26
Pielgrzym w Wiecznym Mieście /29
Drukowane przewodniki po Rzymie w 1575 r. /38
Obieg komunikacyjny. Etap I – powstanie tekstu przewodnika /40
Obieg komunikacyjny. Etap II – przewodnik na prasach drukarskich /42
Słownik wybranych pojęć /43
Obieg komunikacyjny. Etap III – przewodnik w rękach czytelnika  /5

Rozdział 1. Treść i funkcje tekstów odautorskich Le cose meravigliose z 1575 r. /51
1.1. Le cose meravigliose dell’alma città di Roma [Cudowności sławnego miasta Rzymu] /52
1.1.1. Nieprzypadkowa kolejność opisów kościołów w przewodniku. Powiązanie tekstu Le cose meravigliose z topografi ą miasta /60
1.2. Le stazioni che sono nelle chiese di Roma si per la Quadragesima, come per tutto l’anno. Con le solite indulgenze [Stacje, które znajdują się w rzymskich kościołach,
zarówno na czas Wielkiego Postu, jak i na cały rok, z przypisanymi odpustami] /66
1.3. Trattato ovvero modo d’acquistar le indulgenze alle stazioni [Traktat o pozyskiwaniu odpustów w kościołach stacyjnych]  / 69
1.4. La guida romana [Przewodnik rzymski]  /75
1.5. Li nomi dei sommi pontefi ci, imperatori, e altri principi cristiani [Imiona papieży, cesarzy i innych książąt katolickich] /84
1.6. L’Antichità di Roma [Starożytności Rzymu] /89
1.6.1. Problemy z atrybucją L’Antichità di Roma, Descrizione delle chiese i Le cose meravigliose /97
1.7. De i fuochi de gli antichi [O ogniskach starożytnych] /99
1.8. Lettera pastorale di … Cardinale Borromeo, arcivescovo di Milano, scritta al suo Popolo, nella quale diff usamente si dichiara che cosa sia l’Anno Santo del Giubileo… [List pasterski kardynała Boromeusza, arcybiskupa Mediolanu, napisany do swojego ludu, w którym szczegółowo określa się, czym jest Rok Święty Jubileuszowy…]  /101
1.9. Poste d’Italia [Poczty włoskie] /108
Podsumowanie /112

Rozdział 2. Działania wydawców i ich ostateczny efekt w postaci jubileuszowych edycji Le cose meravigliose /115
2.1. Proces wydawniczy. Kształtowanie się ostatecznej formy przewodników jubileuszowych z lat 1554–1575. Elementy intencjonalnie dodawane, usuwane, powielane /116
2.1.1. Przyczyny przypisania tekstów z 1554 r. Palladiowi oraz dalszych zmian w obrębie pierwszych i ostatnich kart Descrizione delle chiese /116
2.1.2. Przemiany w zawartości – stopniowe obrastanie /122
2.1.3. Zmiana tytułu /124
2.1.4. Usunięty wstęp o fundacji Rzymu /127
2.1.5. Drobne uzupełnienia /129
2.1.6. Drobne usunięcia /135
2.1.7. Intencjonalny brak zmian /136
2.2. Efekt końcowy – zawartość Le cose meravigliose w 1575 r. /139
2.3. Różnice między wydaniami /145
2.3.1. Edycje rzymskie /146
2.3.1.1. Ogólna charakterystyka znanych wydań  /146
2.3.1.2. Charakterystyka poszczególnych rzymskich wydań Le cose meravigliose /148
2.3.2. Przewodniki wydane w Wenecji /170
2.4. Wyposażenie grafi czne przewodników /178
2.4.1. Ilustracje na stronach tytułowych /178
2.4.2. Ilustracje w tekście /179
2.5. Błędy drukarskie /185
Podsumowanie /187

Rozdział 3. Właściciele i modele lektury szesnastowiecznych egzemplarzy Le cose meravigliose /193
3.1. Właściciele i ślady lektury w przewodnikach Le cose meravigliose z 1575 r.
przechowywanych w instytucjach włoskich /196
3.1.1. Właściciele egzemplarzy zachowanych we Włoszech /196
3.1.2. Typologia śladów lektury w egzemplarzach włoskich /199
3.2. Właściciele i ślady lektury w szesnastowiecznych przewodnikach Le cose meravigliose przechowywanych w instytucjach polskich /206
3.2.1. Właściciele egzemplarzy Le cose meravigliose zachowanych w Polsce /207
3.2.2. Typologia śladów lektury w egzemplarzach polskich  /215
3.3. Oprawy szesnastowiecznych przewodników po Rzymie /220
3.3.1. Le cose meravigliose jako dzieło współoprawne /222

Podsumowanie /227
Zakończenie /231
Wnioski /231
Przetrwanie /234
Postulaty dalszych badań /237
Opisy proweniencyjne /239
Nota edytorska do opisów proweniencyjnych /239
Egzemplarze włoskie /240
Egzemplarze polskie /250
Bibliografia /261
Spis ilustracji /285
Spis tabel /289
Indeks osób /291
Summary /303