Theatrum litterarum. Średniowieczne źródła epigraficzne między Śląskiem, Brandenburgią i Pomorzem. Studium krytyczne

Autor: Marceli Tureczek

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 576

Okładka: twarda

Format: 16,0 cm x 24,0 cm

Jak odczytać historię zapisaną w kamieniu, metalu i murach średniowiecznych świątyń? Książka Marcelego Tureczka Theatrum litterarum to wnikliwe studium poświęcone średniowiecznym źródłom epigraficznym z pogranicza Śląska, Brandenburgii i Pomorza. Autor podejmuje krytyczną analizę inskrypcji, ukazując je nie tylko jako zabytki piśmiennictwa, lecz także wyjątkowe świadectwa kultury, pamięci, religijności i życia społecznego średniowiecznej Europy.

To połączenie warsztatu historyka, epigrafika i badacza kultury materialnej. Książka Tureczka daje nowe spojrzenie na znaczenie inskrypcji jako nośników informacji i narzędzi komunikacji. Dzięki szerokiej bazie źródłowej, starannej analizie oraz interdyscyplinarnemu ujęciu wnosi ona istotny wkład do badań nad średniowieczem Europy Środkowej.

Theatrum litterarum to cenna lektura dla historyków, archeologów, historyków sztuki, mediewistów i epigrafików, a także wszystkich czytelników zainteresowanych dziedzictwem kulturowym oraz dziejami pogranicza Śląska, Brandenburgii i Pomorza. Publikacja, która pokazuje, że średniowieczne inskrypcje są nie tylko zabytkami przeszłości, ale również fascynującymi opowieściami o ludziach, ich wierzeniach, aspiracjach i pamięci, zapisanymi w trwałym materiale i przemawiającymi do współczesnego odbiorcy.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Słowo od Autora  /7

Wstęp /11

• Uwagi wprowadzające  /13
• Cel i zakres problemowo-przestrzenny pracy  /18
• Metody – tezy – pytania  /23
• Współczesny stan badań i podstawa materiałowa  /43

Rozdział I. Średniowieczne źródła epigraficzne w edycjach i inwentaryzacjach do 1945 roku  /55

Przegląd krytyczny starszych opisów średnio¬wiecznej epigrafiki  /57

Średniowieczna epigrafika w inwentarzu zabytków śląskich autorstwa Hansa Lutscha  /94

Inwentaryzacje brandenburskie  /124

• Inwentarz Rudolfa Bergaua  /124
• Epigrafika w inwentarzach wydanych przez Stowarzyszenie Prowincji Brandenburskiej  /127

Uwagi na temat inskrypcji w inwentaryzacjach pomorskich  /139

Epigrafika zachodniej Wielkopolski w inwentarzu Juliusa Kohtego  /143

Rozdział II. Średniowieczne źródła epigraficzne na styku Śląska, Brandenburgii i Pomorza /151

Wpływ współczesnego stanu zachowania na możliwości badań  /153

Problemy typologii artefaktów epigraficznych – niektóre kwestie teoretyczne  /188

Nośniki oraz inskrypcje na badanym terenie  /198

• Dzwony  /198
• Pomniki grobowe i epitafia /215

Inne wyposażenie (ruchome) wnętrz kościelnych  /250

• Ambony i ołtarze  /251
• Chrzcielnice  /262
• Paramenty liturgiczne /273
• Pozostałe nośniki ruchome /278

Teksty w obrębie malowideł ściennych oraz inskrypcje na elementach architektonicznych  /299

Rozdział III. Średniowieczne pismo epigraficzne - między twórcąi formą /427

Uwagi o kręgu wytwórczym średniowiecznej epigrafiki badanego terenu  /429

Pismo epigraficzne na tle wytwórczym  /447

Zakończenie. Średniowieczne źródła epigraficzne wobec wyzwań badawczych /475

Aneks 1. Odczyt inskrypcji na południowej ścianie obejścia prezbiterium w klasztorze w Gościkowie-Paradyżu /491

Aneks 2. Stan zachowania epigrafiki średniowiecznej (do ok. 1550 roku) na terenie województwa lubuskiego /492

Aneks 3. Chronologiczne i geograficzne zestawienie zachowanych inskrypcji, rozpoznanych w trakcie badań terenowych in situ, powstałych do ok. poł. XVI wieku, ujętych w pracy /493

Ilustracje i źródła pochodzenia /505

Indeks geograficzny /514

Indeks osobowy /521

Indeks postaci świętych i motywów ikonograficznych /526

Bibliografia  /528

Summary /555

Zusammenfassung /563