Średniowieczne malowidła ścienne w katedrze kwidzyńskiej. Problematyka historyczna, zabytkoznawcza i konserwatorska

Autor: Juliusz Raczkowski

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 551

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Format: 22,0 cm x 26,0 cm

Przedkładana książka zawiera analizę oraz pełen katalog jednego z największych zespołów sakralnych malowideł ściennych w Europie Środkowo-Wschodniej, jakim są późnośredniowieczne polichromie zachowane w dawnej katedrze pomezańskiej (obecnej konkatedrze diecezji elbląskiej) w Kwidzynie. Jako sczególny dokument historii religijnej i pobożności dawnej diecezji pomezańskiej, wystrój ten ma ogromną wartość historyczną. Składają się nań wielowarstwowe zespoły malowideł z dwóch funkcjonujących w średniowieczu odrębnie przestrzeni - prezbiterium oraz korpusu nawowego. Monumentalny zespół przedstawień w korpusie nawowym, obejmujący dwa ciągi niejednorodnych ikonograficznie przedstawień wzdłuż ścian południowej i północnej oraz relikty odsłonięte na emporze zachodniej i na ścianie południowo-wschodniej to ważny, unikatowy w regionie nadbałtyckim przykład działalności fundacyjnej biskupów i kanoników katedralnych, a także rozwoju pobożności i kultów promowanych wśród wiernych świeckich w późnym średniowieczu. Z kolei różnorodne pod względem funkcji i czasu powstania malowidła w prezbiterium obejmują dwa malowane (jeden na drugim) cykle przedstawień - fryz narracyjny oraz galerię biskupów. Starszy zdaje się świadectwem elitarnej dewocji kapituły katedralnej, młodszy - biskupiej autoprezentacji i memorii liturgicznej.

Spis treści: 

Wprowadzenie /7

Podziękowania /11

Rozdział 1. Katedra w Kwidzynie i jej przestrzeń liturgiczna. Rys historyczny /13

Katedra w średniowieczu /17

Czasy nowożytne /34

Kampania restauratorska w 2. połowie XIX wieku /38

Rozdział 2. Malowidła ścienne w górnym chórze /45

Oratorium kanoników: funkcje - wystrój - wyposażenie /47

Starszy cykl malowideł w oratorium kanoników (nr kat. I) /51

Galeria biskupów pomezańskich (nr kat. II) /63

• Wykaz przedstawień w górnym chórze /63
• System kompozycyjny i kontekst historyczny /63
• Treści i funkcja galerii biskupów pomezańskich /70
• Dziewiętnastowieczna restauracja /74
• Współczesna problematyk konserwatorska /78

Rozdział 3. Malowidła ścienne w korpusie nawowym /85

Przestrzeń korpusu nawowego: funkcje - wystrój - wyposażenie /87

Malowidła ścienne na ścianach bocznych korpusu nawowego (nr kat. III i IV) /96

• Wykaz przedstawień na ścianach bocznych /96
• System kompozycyjny malowideł /97
• Treści i funkcje malowideł /102
• Dziewiętnastowieczna konserwacja /113
• Ingerencje konserwatorskie z okresu dwudziestolecia międzywojennego /127

Nieznane malowidła w obrębie ścian wschodniej (nr kat. V) i zachodniej /139

• Wykaz przedstawień na ścianach wschodniej i zachodniej /139

Rozdział 4. Stan zachowania kwidzyńskich malowideł /145

Podsumowanie /155

Bibliografia /159

KATALOG /175

Aneksy /277

Aneks I /279

Aneks II /319

Indeks topograficzny /347

Indeks osobowy /349