Rosja wyparta z Europy. Granica brzeska jako sfera bezpieczeństwa międzynarodowego

Bezpieczeństwo międzynarodowe Europy Wschodniej nie od dzisiaj koreluje z aspiracjami rosyjskiego panowania w Europie. Niniejsza monografia podejmuje problematykę delimitacji zachodniej granicy Rosji w perspektywie geopolitycznej i cywilizacyjnej. Zastosowane ujęcie długich horyzontów czasowych pozwala na wskazanie strefy cywilizacyjnej rubieży Rosji. Pokrywa się ona cyklicznie z granicą Rosji z europejskimi sąsiadami zarówno w XX, jak i we wcześniejszych wiekach, od XVI począwszy. Ekspansja Rosji poza tę strefę w kierunku zachodnim oznaczała wojnę i zabory, a polityka imperialna – nie tylko wynaradawianie, ale też narzucanie odmiennych wzorców cywilizacyjnych.Próba obalenia granic państwowych, wchłonięcia Białorusi i unicestwienia suwerennej Ukrainy przez Władimira Putina wyznacza cel odbudowy imperium rosyjskiego w czasie sprawowania przez niego władzy w Rosji. Wasalizacja Białorusi przez podporządkowanie Łukaszenki z jednej strony oraz zbrojna agresja przeciw Ukrainie z drugiej strony ugruntowują powtarzające się już dziedzictwo imperialnej Rosji skierowane przeciw Europie Wschodniej.

Doświadczenia geopolityczne Europejczyków graniczących z Rosją mieszczą się w maksymie: Historia semper se repetit. Refleksji czytelnika autor pozostawia sentencję: Historia magistra vitae est. 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Przedmowa do wydania drugiego /5

Słowo wstępne (Andrzej Piskozub) /9

I. Geneza granicy pokoju brzeskiego /11

Kształtowanie się "pragranicy brzeskiej" na przełomie XV/XVI w. /11

Między Finlandią a Krymem - dwa wieki próby zmiany geopolitycznego status quo (1499-1700) /21

Stulecie rosyjskiej ekspansji w Europie od Piotra I do Aleksandra I (1700-1815) /39

Stulecie stabilizacji rosyjskiego stanu posiadania w Europie (1815-1914) /55

II. Granice pokoju brzeskiego jako rezultat I wojny światowej na Wschodzie //69

Pierwszy etap wojny na Wschodzie (1914-1915) /69

Pierwszy etap reorganizacji Wschodu: Mitteleuropa (1915-1916)  /79

Przełom na Wschodzie: podwójna rewolucja w Rosji (1917) i drugi etap reorganizacji politycznej Europy Wschodniej /87

Rosja wyparta z Europy: pokój brzeski - 3 marca 1918 r. /94

III. Nietrwała równowaga międzywojenna Europy Środkowo-Wschodniej /111

Demontaż ładu brzeskiego i wojna polsko-sowiecka 1919-1920  /111

Geopolityczne podłoże pokoju ryskiego /113

"Wielkie przegrane" okresu międzywojennego: Białoruś i Ukraina (1921-1939) /138

Sojusz Stalina z Hitlerem (1939-1941) i demontaż ładu międzywojennego /157

IV. Droga powrotna do granicy brzeskiej /185

Pochód Hitlera na Wschód (1941-1942) /85

Teheran - Jałta - Poczdam: etapy stanowienia najdalszego panowania Moskwy w Europy (1943-1945) /204

Europa Środkowo-Wschodnia w cieniu żelaznej kurtyny i zimnej wojny (1945-1989) /225

Rozpad imperium sowieckiego i restytucja granicy brzeskiej (1989-1991) /244

V. Strefa granicy brzeskiej jako pogranicze zachodnie Federacji Rosyjskiej /269

Estonia /269

Łotwa /276

Białoruś /285

Ukraina /297

Postsowieckie enklawy w Europie - okręgu Królewca i Naddniestrza /314

Zakończenie /323

Bibliografia /335

Spis map /347