Palatium terribile. Początki rządów Gracjana a rola Auzoniusza

(opis wydawcy)

Spis treści:

Podziękowania /13
Wstęp
1. Wprowadzenie. Przedmiot i cel pracy /17
2. Stan badań /25
3. Początki rządów Gracjana – obraz wydarzeń dominujący w historiografii /32
4. Rządy Gracjana a rola Auzoniusza. Uwagi ogólne /40
4.1. Podstawy przekonania o wpływach Auzoniusza /40
4.2. Kwestia samodzielności Gracjana /43
5. Regest konstytucji Gracjana dla okresu styczeń–sierpień 376 roku /47
5.1. Wprowadzenie /47
5.2. Kwerenda i analiza /51
5.2.1. Konstytucje zachowane w Codex Theodosianus /51
5.2.2. Konstytucje zachowane w Codex Iustinianus /80
5.2.3. Konstytucje spoza Codex Theodosianus i Codex Iustinianus /87
5.3. Zestawienia tabelaryczne /88

Część pierwsza – Personae et gestae
1. Wokół inauguracji rządów /93
1.1. Intronizacja Walentyniana II /93
1.2. Gratiani caelestis oratio – 1 stycznia 376 roku /98
1.3. Indulgentia Gratiani – problemy amnestii i rehabilitacji /106
1.3.1. Wprowadzenie /106
1.3.2. Świadectwo Ambrożego /107
1.3.3. Świadectwo Auzoniusza – problem anulowania długów /108
1.3.4. Świadectwo Temistiosa – problem „amnestii generalnej” /112
1.3.5. Podsumowanie /115

2. Zmiany personalne /116
2.1. Uwagi wstępne. Układ rozdziałów /116
2.2. Kwestia pierwszych nominacji /118
2.2.1. Wprowadzenie /118
2.2.2. Hipoteza o politycznym debiucie Hesperiusza /119
2.2.3. Collectio Avellana 13 i spór o fasti wikariatu Rzymu /123
2.2.3.1. Wprowadzenie /123
2.2.3.2. Gracjan o starszych aktach prawnych – analiza wypowiedzi w ustawach z lat 375–383 /125
2.2.3.3. Wnioski /131
2.2.4. Hipoteza o tożsamości prefekta Rzymu A.D. 375/376 /132
2.2.4.1. Wprowadzenie /132
2.2.4.2. Tarracjusz Bassus? A może Tanaucjusz Isfalangiusz?  /133
2.2.4.3. [Aradiusz] Rufinus? /140
2.2.5. Kwestia pierwszych nominacji – podsumowanie /146
2.3. Dymisje, wyroki śmierci, tajemnicze zniknięcia i zgony /148
2.3.1. Uwagi wstępne /148
2.3.2. Śmierć Teodozjusza Seniora /149
2.3.2.1. Wprowadzenie /149
2.3.2.2. Pytanie o sprawcę /150
2.3.2.3. Pytanie o odpowiedzialność cesarza /156
2.3.2.4. Auzoniusz a śmierć Teodozjusza Seniora /164
2.3.3. Hieron. Chron. 248 c: […] et plurimi nobilium occisi /167
2.3.3.1. Zarys problemu /167
2.3.3.2. Sprawa Aginacjusza i Anepsji jako potencjalne rozwiązanie problemu – wprowadzenie /169
2.3.3.3. Sprawa Aginacjusza i Anepsji jako potencjalne rozwiązanie problemu – kwestie chronologiczne /173
2.3.3.4. Wnioski /177
2.3.4. Usunięcie prefekta Maksymina i jego factio /178
2.3.4.1. Maksyminus i jego polityczne wpływy w pierwszych miesiącach rządów Gracjana /178
2.3.4.2. Auzoniusz a upadek Maksymina. Wpływy innych osób /186
2.3.4.3. Likwidacja członków factio Maximini  /193
2.4. Awanse, nowe i stare twarze w służbie Gracjana /201
2.4.1. Gens Ausoniana w polityce A.D. 375/376 – mit i rzeczywistość  /201
2.4.1.1. Retoryka tempa i skali a informacje źródłowe /201
2.4.1.2. W stronę faktów /207
A. Hesperiusz – datowanie awansu na urząd prefekta  /208
B. Euromiusz – przebieg kariery i jej datowanie /214
C. Talazjusz – data politycznego debiutu /222
D. Juliusz Auzoniusz – zagadka prefektury /232
E. Podsumowanie  /238
2.4.1.3. Protegowani?  /238
2.4.2. Brakujący element narracji o najbliższym otoczeniu Gracjana A.D.  375/376 – pozostali doradcy /248
2.4.2.1. Wprowadzenie. Znaczenie casus Doryphoriani /248
2.4.2.2. Główni doradcy Gracjana po Maksyminie /249
A. Klaudiusz Antoniusz /249
B. Petroniusz Probus /254
C. Eucheriusz  /255
D. Merobaudes /256
2.5. „Papierek lakmusowy” – sprawa komesa Romana /258
2.5.1. Przebieg afery trypolitańskiej za rządów Walentyniana /259
2.5.2. Finał afery za rządów Gracjana a rola Auzoniusza /262
2.5.3. Finał afery na osi czasu. Teza o wizycie Gracjana w Rzymie /268

Część druga – Leges
1. Wprowadzenie /281
1.1. Uwagi wstępne /281
1.2. Późnoantyczny proces legislacyjny. Rola kwestora /283

2. Konstytucje z okresu styczeń–kwiecień 376 roku /303
2.1. Uwagi wstępne /303
2.2. Senatorum causae criminales (Cod. Theod. IX, 1, 13) /304
2.2.1. Treść ustawy /304
2.2.2. Pojęcia i mechanizmy – krytyczna lektura ustawy /306
2.2.3. Problem solidarności stanowej /315
2.2.4. Godność vs praktyka /317
2.2.5. Podsumowanie  /321
2.3. Gymnici agonis spectacula (Cod. Theod. XV, 7, 3) /322
2.3.1. Treść ustawy i źródło problemów interpretacyjnych /322
2.3.2. Kwestia genezy (1) – język ustawy a proces ustawodawczy /324
2.3.3. Cod. Theod. XV, 7, 3 na tle podobnych regulacji z epoki /328
2.3.4. Kwestia genezy (2) – kontekst polityczny i rola Auzoniusza /331
2.4. Libertorum delationes, servorum accusationes (Cod. Theod. IX, 6, 1; Cod. Theod.  IX, 6, 2) /333
2.4.1. Treść obu dokumentów i ich wzajemne powiązania /333
2.4.2. Problem werbalnego okrucieństwa /334
2.4.3. Problem genezy /337
2.4.3.1. Zasadność pytania o genezę /337
2.4.3.2. Próba identyfikacji impulsu – sprawa Aginacjusza i Anepsji  /339
2.4.3.3. Ukierunkowanie reakcji na impuls – kwestia decydującego wpływu na kształt ustaw /343
2.5. Criminaliter vel civiliter agere de falso (Cod. Theod. IX, 19, 4) /346
2.5.1. Treść ustawy i źródło problemów interpretacyjnych  /346
2.5.2. Tradycyjne postrzeganie ustawy vs interpretacja Tony’ego Honoré  /347
2.5.3. Interpretacja Tony’ego Honoré vs krytyka Altaya Coşkuna  /350
2.5.4. Istota ustawy: spatium profitendi, inscriptio, poena /354
2.5.5. Znaczenie Cod. Theod. IX, 19, 4 /363
2.5.6. Okoliczności ogłoszenia. Problem głównego architekta /365
2.6. Konstytucje z okresu styczeń–kwiecień – podsumowanie /376

3. Konstytucje z okresu maj–sierpień 376 roku /378
3.1. Uwagi wstępne /378
3.2. Iudicium in negotiis ecclesiasticis (Cod. Theod. XVI, 2, 23) /381
3.2.1. Treść ustawy i główne problemy interpretacyjne /381
3.2.2. Sądownictwo duchownych – (bardzo) krótki rys historyczny /382
3.2.3. Próba interpretacji /389
3.2.3.1. Zakres podmiotowy /389
3.2.3.2. Materia i instytucje /393
3.2.3.3. Uprawnienia synodów  /402
3.2.3.4. Skargi karne /404
3.2.4. Pytanie o istotę zmian /405
3.2.5. Znaczenie konstytucji w kontekście 376 roku /411
3.3. Emolumenta professorum (Cod. Theod. XIII, 3, 11) /426
3.3.1. Uwagi wstępne. Cod. Theod. XIII, 3, 11 w historiografii /426
3.3.2. Problem zasięgu terytorialnego /429
3.3.3. Problemy interpretacyjne dotyczące aspektu finansowego /445
3.3.3.1. Źródło finansowania /445
3.3.3.2. Liczba etatów  /450
3.3.3.3. Wynagrodzenia  /452
A. Wielkość /452
B. Kwestia deductior paulo /460
3.3.4. Cod. Theod. XIII, 3, 11 a wpływy Auzoniusza /465
3.4. Detrimentum rei privatae (Cod. Theod. I, 32, 2; Cod. Iust. XI, 66, 3)  /470
3.4.1. Uwagi wstępne /470
3.4.3. Qui pensare non valeat (Cod. Iust. XI, 66, 3) /475
3.4.4. Podsumowanie /481
3.5. Praefectura urbana et praefectura annonae (Cod. Theod. I, 6, 7; Cod. Iust. I,  28, 3; Cod. Iust. XII, 58, 1) /482
3.5.1. Uwagi wstępne. Kwestia zachowania tekstu i problem adresata .482
3.5.2. Interpretacja tekstu. Krytyka koncepcji hierarchizacji urzędów .487
3.5.3. Podobieństwo do konstytucji Walentyniana I /494
3.5.4. Okoliczności ogłoszenia /497
3.5.5. Podsumowanie /501
3.6. Lapidicinae privatae (Cod. Theod. X, 19, 8) /504
3.6.1. Uwagi wstępne /504
3.6.2. Cod. Theod. X, 19, 8 w historiografii /505
3.6.3. Zakres rzeczowy oratio /507
3.6.3.1. Rodzaj i status prawny obiektów objętych oratio /507
3.6.3.2. Problem zasięgu geograficznego – znaczenie pojęć Macedonia  i Illyricum /509
3.6.3.3. Kwestia zasobów naturalnych /520
3.6.4. Aspekt finansowy – znaczenie terminów vectigal i portorium /526
3.6.5. Kontekst ogłoszenia oratio – iam pridem […] certa sub condicione permisimus /537
3.6.5.1. Istota wcześniejszego warunku /538
3.6.5.2. Czas wydania wcześniejszej zgody /541
3.6.5.3. Okoliczności ogłoszenia /543
3.6.6. Podsumowanie /551
3.7. Apendyks: Opera nova, opera vetera (Cod. Theod. XV, 1, 19) /552
3.7.1. Uwagi wstępne. Związek z Cod. Theod. X, 19, 8 /552
3.7.2. Analiza treści Cod. Theod. XV, 1, 19 /556
3.7.2.1. Asumpt – interpretacja André Piganiola /556
3.7.2.2. Cod. Theod. XV, 1, 19 jako przywilej – krytyka tradycyjnego ujęcia /559
3.7.2.3. Ujęcie alternatywne – Cod. Theod. XV, 1, 19 jako odpowiedź  na prośbę lub pytanie /565
3.7.2.4. Zakres podmiotowy /567
3.7.2.5. Zakres podmiotowy a dane z inscriptio i subscriptio /570
3.7.2.6. Następstwa reinterpretacji – kwestia beneficjenta ustawy  /573
3.7.3. Znaczenie Cod. Theod. XV, 1, 19 dla wyobrażeń o początkach  rządów Gracjana i wpływach Auzoniusza /589 
3.8. Konstytucje z okresu maj–sierpień – podsumowanie /593

Zakończenie /595
Skróty
Antyczni autorzy i ich dzieła /610
Prace zbiorowe, serie wydawnicze, czasopisma /614
Pozostałe /616
Bibliografia
Źródła – wydania, przekłady, komentarze  /617
Opracowania /629
Indeks osobowy /657