Okręg Krakowski Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość 1945 - 1948. Geneza, struktury, działalność

Autor: Zdzisław Zblewski

Rok wydania: 2005

Liczba stron: 675  

Okładka: twarda

Format: 15,5 cm x 23,5 cm

Uwaga - przetarta, zarysowana okładka; przybrudzony grzbiet, brzegi kartek przykurzone/przybrudzone

 

Kolejna obszerna rozprawa poświęcona dziejom podziemia niepodległościowego spod znaku Zrzeszenia WiN. Sam temat należy do najistotniejszych zagadnień najnowszej historii, zaś zasięg terytorialny zainteresowań Autora – Małopolska – do obszarów najważniejszych na powojennej mapie konspiracji antykomunistycznej. Gruntowna kwerenda przejętych przez IPN archiwaliów (zwłaszcza wytworzonych przez komunistyczne służby specjalne), wszechstronne wykorzystanie innych materiałów dotyczących komórek konspiracyjnych różnych szczebli oraz relacje uczestników wydarzeń pozwoliły na omówienie wszelkich form działalności WiN-u w Okręgu Krakowskim. Ogrom nowych ustaleń i długi szereg uzupełnień stanu obecnej wiedzy o WiN, ale także o podziemiu w ogóle i sposobach jego zwalczania, wreszcie o sytuacji społecznej na styku konspiracji i legalności czynią książkę Zblewskiego niezwykle wartościową. Przedstawia ona bowiem nie tylko drobiazgowo odtworzony fragment rzeczywistości konspiracyjnej na dużym i ważnym obszarze, ale także skalę społecznego zaplecza konspiracji, utrzymującej się mimo represji, powojennego zmęczenia i wszechobecności nowego systemu. Publikację dopełniają aneks, indeksy oraz liczne ilustracje. 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Przedmowa /5

Wstęp /7

1. Zakres terytorialny i chronologiczny  /7

2. Cel opracowania  /7

3. Podział i układ tematyczny  /8

4. Literatura przedmiotu  /8

5. Archiwalia /21

6. Podziękowania /23

I. Rok 1945 – geneza i pierwsze miesiące funkcjonowania Okręgu Krakowskiego WiN 

1. Łukasz Ciepliński i jego środowisko na przełomie 1944 i 1945 r. /27

1.1. Działalność Cieplińskiego i jego najbliższych współpracowników jesienią 1944 r.  /27

1.2. Aresztowania w strukturach kierowniczych Podokręgu AK Rzeszów (listopad-grudzień 1944 r.)  /32

1.3. Inicjatywa ujawnieniowa komendanta Podokręgu AK Rzeszów Kazimierza Putka  /37

1.4. Działalność Cieplińskiego po aresztowaniu Putka /38

1.5. Przejęcie funkcji p.o. komendanta Podokręgu AK Rzeszów przez Stanisława Pieńkowskiego /41

1.6. Stosunek Cieplińskiego do inicjatywy ujawnieniowej Putka  /43

2. Działalność Łukasza Cieplińskiego od lutego do kwietnia 1945 r. /53

2.1. Podróż Cieplińskiego do Krakowa w końcu stycznia 1945 r.  /55

2.2. Odprawa Cieplińskiego u komendanta Okręgu AK Kraków (w likwidacji)  /55

2.3. Działalność Cieplińskiego w Krakowie na przełomie stycznia i lutego 1945 r.  /59

2.4. Działalność Cieplińskiego w Rzeszowie w lutym 1945 r.  /63

• Przeciwdziałanie akcji ujawnieniowej zainicjowanej przez Putka /63
• Likwidacja struktur Inspektoratu AK Rzeszów /66

2.5. Zagadnienie przynależności Cieplińskiego do organizacji "Nie". Działalność krakowskich struktur "Nie"   /68

• Stosunek Cieplińskiego do "Nie"  /68
• Struktury Obszaru Krakowsko-Śląskiego "Nie"  /73
• Struktury i działalność Okręgu Krakowskiego "Nie"  /74
• Stosunki między działaczami "Nie" a przedstawicielami grupy Cieplińskiego na Rzeszowszczyźnie  /80

2.6. Poszukiwania programowe Cieplińskiego. Dokument Projekt dalszej pracy /81

2.7. Kontakty Cieplińskiego z jego dawnymi podwładnymi na Rzeszowszczyźnie  /88

2.8. Rozbicie struktur dowódczych Okręgu AK Kraków wiosną 1945 r.  /98

3. Działalność Łukasza Cieplińskiego w Zabrzu od kwietnia 1945 r. /103

3.1. Działalność gospodarcza Cieplińskiego w Zabrzu /103

3.2. Akcja przerzucania zdekonspirowanch działaczy niepodległościowych z Rzeszowszczyzny na Górny Śląsk  /105

• Działalność komórki przerzutowej w Katowicach /107
• Działalność komórki przerzutowej w Krakowie /114
• Zaangażowanie Franciszka Błażeja  /116

3.3. Poszukiwania nowej formuły działania /119

• Kontakty Cieplińskiego ks. Józefem Bełchem /119
• Oprawa "ideologiczna" w Zielone Światki 1945 r.  /121

3.4. Kontakty grupy Cieplińskiego z grupą Franciszka Faixa ps. Turnia-Bystrzański  /126

4. Sytuacja w podziemiu poakowskim na terenie Małopolski latem 1945 r. Objęcie przez Łukasza Cieplińskiego funkcji komendanta Okręgu Krakowskiego DSZ (sierpień 1945 r.)  /131

4.1. Geneza i funkcjonowanie sztabu DSZ na Obszar Południowy  /131

• Działalność Wydziału I (ogólnego, zwanego też organizacyjnym)  /132
• Działalność Wydziału II (bezpieczeństwa, zwanego też bojowym) /134
• Działalność Wydziału III (informacyjnego)  /135
• Działalność Wydziału IV (akcji "Ż")  /137
• Działalność zespołu łączności radiowej pod dowództwem Oswalda Rotkiewicza  /138

4.2. Działalność Jana Kamieńskiego na stanowisku komendanta Okręgu Krakowsko-Rzeszowskiego DSZ  /140

4.3. Aresztowanie komendanta Podokręgu Rzeszowskiego DSZ Stanisława Pieńkowskiego /146

4.4. Nawiązanie przez Cieplińskiego kontaktu z komendą Obszaru Południowego DSZ  /148

4.5. Objęcie przez Cieplińskiego funkcji komendanta Okręgu Krakowskiego DSZ krypt. Skała /153

5. Funkcjonowanie podobszaru WiN krypt. „Zjednoczenie Węglowe” we wrześniu i październiku 1945 r.   /157

5.1. Objęcie przez Cieplińskiego funkcji prezesa podobszaru WiN krypt. Zjednoczenie Węglowe  /158

5.2. Pierwsze decyzje kadrowe Cieplińskiego  /161

5.3. Główne kierunki działalności podobszaru krypt. Zjednoczenie Węglowe /162

• Założenia działalności informacyjnej /163
• Założenia działalności kontrwywiadowczej (tzw. akcja B)  /166
• Założenia działalności informacyjno-propagandowej prowadzonej w szeregach "ludowego" Wojska Polskiego (tzw. akcja Ż)  /167

5.4. Początki działalności Błażeja na stanowisku kierownika komórki organizacyjnej (krypt. Firma Wrzos) podobszaru o krypt. Zjednoczenie Węglowe  /168

• Współpraca Błażeja z Józefem Żakowiczem w sprawie akcji Ż  /169
• Współpraca Błażeja z Marią Abakanowicz-Terech w sprawie łączności  /176
• Współpraca Błażeja z NN ps. Tomek w sprawie tzw. akcji OS (opieki społecznej)  /178

5.5. Początki działalności Ludwika Kubika na stanowisku kierownika komórki łączności podobszaru krypt. Zjednoczenie Węglowe /183

6. Funkcjonowanie podobszaru krypt. „Zjednoczenie Węglowe” w listopadzie i grudniu 1945 r.  /187

6.1. Likwidacja komórki organizacyjnej (krypt. Firma Wrzos) podobszaru krypt. Zjednoczenie Węglowe. Reorganizacja kierownictwa podobszaru  /187

6.2. Utworzenie komórki propagandy (krypt. Spółdzielna Praca) podobszaru krypt. Zjednoczenie Węglowe /188

6.3. Utworzenie tzw. komórki straży przy kierownictwie podobszaru krypt. Zjednoczenie Węglowe /196

6.4. Utworzenie pionu informacji (krytp. Stomil) przy kierownictwie podobszaru krypt. Zjednoczenie Węglowe /198

6.5. Utworzenie tzw. działu organizacyjnej podobszaru  krypt. Zjednoczenie Węglowe /217

6.6. Inicjatywy polityczne Cieplińskiego z jesieni 1945 r. /220

• Nawiązanie kontaktów z działaczami PSL  /221
• Nawiązanie kontaktów z przedstawicielami ambasady USA w Warszawie /229

7. Początki organizacji struktur Okręgu Krakowskiego oraz przejęcie przez Łukasza Cieplińskiego funkcji prezesa Obszaru Południowego WiN na przełomie 1945 i 1946 r. /233

II. Funkcjonowanie Okręgu Krakowskiego WiN w 1946 r.  

1. Organizacja pracy Okręgu Krakowskiego WiN w pierwszej połowie 1946 r. /241

1.1. Objęcie funkcji prezesa Okręgu przez Wojciecha Szczepańskiego  /241

1.2. Przejęcie przez Szczepańskiego resztek sieci Michała Pobochy  /245

1.3. Organizacja kierownictwa Okręgu Krakowskiego WiN  /248

• Zaangażowanie Zbigniewa Zawiły  /249
• Zaangażowanie Mieczysława Huchli  /250
• Zaangażowanie Mariana Strużyńskiego /253
• Zaangażowanie Józefy Petriczek  /256
• Zaangażowanie Stanisława Kostki  /259
• Zaangażowanie Tadeusza Inglota  /267

1.4. Utworzenie i działalnoć  komórki propagandy Krakowskiego WiN /269

1.5. Zaangażowanie Mieczysława Kawalca. Działalność komórki informacyjnej Okręgu Krakowskiego WiN  /295

• Działalność siatki informacyjnej Konrada Dybowskiego  /299
• Działalność siatki informacyjnej Władysława Skąpskiego  /311

2. Organizacja struktur terenowych Okręgu Krakowskiego WiN – zagadnienia ogólne  /315

3. Funkcjonowanie struktur WiN na terenie Rejonu Wschodniego krypt. „Sztuczne Nawozy” w 1946 r.  /325

3.1. Działalność kierownictwa Rejonu Wschodniego /325

3.2. Działalność Rady WiN Tarnów krypt. Spółdzielnia nr 4, Rozdzielnia nr 8  /330

3.3. Działalność Rady WiN Dąbrowa Tarnowska krypt. Spółdzielnia nr 5, Rozdzielnia nr 9  /338

3.4. Działalność Rady WiN Brzesko krypt. Spółdzielnia nr 6, Rozdzielnia nr 10  /342

3.5. Działalność Rady WiN Bochnia krytp. Spółdzielnia nr 9, Spółdzielnia nr 6, Spółdzielnia nr 10, Rozdzielnia nr 11  /345

4. Funkcjonowanie struktur WiN na terenie Rejonu Południowego WiN krypt. „Szarotka” w 1946 r. /349

4.1. Działalność kierownictwa Rejonu Południowego  /349

4.2. Działalność Rady WiN Nowy Targ krypt. Spółdzielnia nr 3, Rozdzielnia nr 3  /352

4.3. Działalność Rady WiN Nowy Sącz krypt. Spółdzielnia nr 2, Rozdzielnia nr 2  /357

4.4. Działalność Rady WiN Wadowice krypt. Spółdzielnia nr 7, Rozdzielnia nr 7  /370

4.5. Działalność Rady WiN Biała Krakowska krypt. Spółdzielnia nr 9, Rozdzielnia nr 9  /373

4.6. Działalność Rady WiN Żywiec krypt. Spółdzielnia nr 8, Rozdzielnia nr 8  /377

4.7. Próby powołania Rady Wi Limanowa krypt. Spółdzielnia nr 13  /381

5. Funkcjonowanie struktur WiN na terenie Rejonu Krakowskiego WiN w 1946 r.  /383

5.1. Działalność kierownictwa Rejonu Krakowskiego  /383

5.2. Działalność Rady WiN Kraków-masto krypt. Spółdzielnia nr 0  /385

5.3. Działalność Rady Dzielnicowej WiN (na Kraków Podgórze i Płaszów)  /387

5.4. Działalność Rady Studenckiej WiN krypt. Spółdzielnia nr S  /389

5.5. Próby utworzenia Rady WiN Myślenice oraz sprawa Rady WiN Kraków-powiat  /397

6. Struktury Okręgu Krakowskiego WiN w północnej części województwa krakowskiego. Rada WiN Olkusz krypt. „Spółdzielnia nr 12” oraz próby utworzenia terenowych organizacji WiN w powiatach: miechowskim i chrzanowskim  /399

6.1. Inicjatywa Emanuela Muchanowa /399

6.2. Organizacja kierownictwa Rady WiN Olkusz  /401

6.3. Organizacja strukrur terenowych Rady WiN Olkusz  /405

6.4. Działalność informacyjna  /409

6.5. Działalność propagandowa  /411

6.6. Funkcjonowanie sieci łączności  /412

6.7. Próby utworzenia siatek organizacyjnych WiN w powiatach miechowskim i chrzanowskim  /416

6.8. Działalność komórki straży  /417

6.9. Śmierć Adama Tarnowskiego i zakończenie działalności Rady WiN Olkusz  /422

7. Funkcjonowanie Okręgu Krakowskiego WiN w drugiej połowie 1946 r.  /425

7.1. Fundusze Okręgu Krakowskiego WiN w 1946 r.  /425

7.2. Pomoc dla uwięzionego Stanisława Kostki i członków jego grupy  /429

7.3. Sprawa utworzenia sądu organizacyjnego przy kierownictwie Okręgu Krakowskiego WiN  /433

7.4. Kontakty Szczepańskiego z kurierem Tadeuszem Cieślą oraz inne sposoby nawiązania przez działaczy Okręgu łączności z polskimi ośrodkami na Zachodzie /434

7.5. Konferencje szkoleniowe dla działaczy Okręgu Krakowskiego WiN  /437

• Pierwsza konferencja w Zakopanem (styczeń 1946 r.)  /437
• Druga konferencja w Zakopanem (czerwiec 1946 r.)  /440
• Konferencja w Tarnowie (sierpień 1946 r.)  /441

7.6. Próby oddziaływania na środowisko PPS  /447

7.7. Akcja Odpluskwianie /451

7.8. Aresztowania w strukturach Okręgu Krakowskiego WiN jesienią 1946 r.  /454

7.9. Losy komórki propagandy Okręgu Krakowskiego WiN na przełomie 1946 i 1947 r.  /458

7.10. Aresztowanie Szczepańskiego  /463

III. Funkcjonowanie Okręgu Krakowskiego WiN w 1947 r. 

1. Odbudowa struktur kierowniczych Okręgu Krakowskiego WiN w 1947 r. /469

2. Odbudowa struktur terenowych Okręgu Krakowskiego WiN w 1947 r.  /477

2.1. Nawiązanie łączności z Rejonem Wschodnim WiN  /478

2.2. Nawiązanie łączności z Radą WiN Nowy Sącz  /489

2.3. Utworzenie komórki WiN w Bielsku i Białej  /491

2.4. Utworzenie komórki WiN krytp. Port w Krakowie  /500

2.5. Budowa sieci informacyjnej przez Petriczek /503

3. Działalność Okręgu Krakowskiego WiN w 1947 r.  /509

3.1. Działalność informacyjna Okręgu  /509

3.2. Finanse Okręgu  /512

3.3. Zmiana kryptonimów obowiązujących w Okręgu (kwiecień 1947 r.)  /516

3.4. Sprawa obsady funkcji kierownika Okręgu  /518

3.5. Stosunek działaczy Okręgu do amnestii z lutego 1947 r. Sprawa Bronisława Wochanki i pomoc dla Marii Welker /521

3.6. Pomoc dla uwięzionego Szczepańskiego /532

3.7. Kontakty działaczy Okręgu Krakowskiego WiN z Cieślą i Jerzym Woźniakiem  /537

3.8. Reorganizacja łączności Okręgu z prezesem Obszaru Południwego WiN  /542

3.9. Próby oddziaływania ideowo-wychowawczego na środowisko akademickie /542

3.10. Próby oddziaływania na środowisko PPS /544

3.11. Reaktywacja komórki poligraficznej Okręgu  /548

3.12. Koncepcja reorganizacji Okręgu Krakowskiego WiN latem 1947 r.  /551

3.13. Konferencja w Majewie  /552

3.14. Udział działazy Okręgu Krakowskiego WiN w pracach programowych Zrzeszenia  /557

3.15. Zakończenie działalności przez komórkę poligraficzną Okręgu  /559

4. Likwidacja struktur Okręgu Krakowskiego WiN na przełomie 1947 i 1948 r.  /561

4.1. Rezygnacja Petriczek z dalszej działalności w WiN /561

4.2. Aresztowanie Inglota /562

4.3. Nieudana ucieczka Juliana Bartusia /563

4.4. Aresztowanie Błażeja i Petriczek /566

4.5. Działalność Huchli po aresztowaniu Petriczek /569

4.6. Aresztowanie Huchli /573

Zakończenie  /577

Summary  /585

Aneks /591

Bibliografia  /605

Indeks nazwisk i pseudonimów  /633

Indeks nazw geograficznych  /661

Wykaz ilustracji  /667