Niechciana wojna. Wyprawa Polar Bears do Archangielska (1918 - 1919). Jej wymiar polityczno-historyczny

Autorzy: Danuta Piątkowska, Wiesława Piątkowska-Stępniak

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 388

Okładka: twarda

Format: 16,5 cm x 23,5 cm

Oddajemy do rąk czytelników publikację historyczno-politologiczną pt.: Niechciana wojna. Wyprawa „Polar Bears” do Archangielska (1918–1919). Jej wymiar polityczno-historyczny. To pierwsze takie opracowanie o Polakach i Amerykanach polskiego pochodzenia w armii amerykańskiej, walczących w północnej Rosji pod koniec pierwszej wojny światowej.  

Na ogół spotykamy zdecydowane stwierdzenia, że nigdy w historii wojska amerykańskie nie stanęły na rosyjskiej ziemi. To nieprawda. W 1918 r. został wysłany do Archangielska 339. Pułk Piechoty 85. Dywizji Armii Stanów Zjednoczonych wraz z wydzielonymi z tej dywizji jednostkami pomocniczymi, stanowiący kontyngent  Amerykańskich Siły Ekspedycyjnych Północnej Rosji (American Expeditionary Force North Russia – AEFNR).

Zmagając się z tamtejszą długą i srogą zimą, amerykańscy żołnierze nazwali siebie polarnymi niedźwiedziami (Polar Bears), stąd wziął się przydomek ich pułku Polar Bear. Na północy Rosji walczyli z bolszewikami, wypełniając utajnioną misję, którą oficjalnie zakończono 5 sierpnia 1919 roku, ta na Syberii przedłużyła się jednak do 1 kwietnia 1920 roku. We Władywostoku i w jego regionie pełnoskalową wojnę prowadziły wówczas Amerykańskie Siły Ekspedycyjne Syberii (American Expeditionary Force – Siberia).

Większość żołnierzy służących w szeregach Polar Bear pochodziła ze stanu Michigan. Około 10 proc. składu osobowego tej formacji (w przypadku niektórych jej kompanii nawet ponad 20 proc.) stanowili Polacy i Amerykanie polskiego pochodzenia. Autorki – Danuta Piątkowska i Wiesława Piątkowska-Stepaniak – skrupulatnie odnotowują nazwiska setek polskich żołnierzy, udokumentowane w licznych źródłach. Wiemy, w jakich jednostkach ci żołnierze służyli, ilu z nich i w jakich okolicznościach poległo, gdzie znajdują się ich groby.  

Książka przynosi spojrzenie na historię tamtej wojny przez przykład losu jednego żołnierza – AEFNR, który zginął w ostatniej fazie wojny w północnej Rosji. Jego ciało po wielu latach zostało sprowadzone i z honorami pochowane w Polsce.

Analiza ponad stuletnich unikalnych dokumentów prowadzi Badaczki do konkluzji, że amerykańscy żołnierze, stawiając stopę na rosyjskiej ziemi (American Boots on the Russian Soil), znaleźli się tam bez dostatecznego rozpoznania terenu i tamtejszych realiów. Próba zakorzenienia zasad wolności, równości i sprawiedliwości społecznej na gruncie rosyjskim podczas trwającej tam rewolucji i wojny domowej okazała się utopią. 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wstęp

Przedmowa /6

Foreword  /14

Nasza wojna – zamiast wstępu /22

Rozdział I. Rewolucyjny chaos w Rosji – ludzie i wydarzenia /48

Rozdział II. Amerykańska ekspedycja na Syberii/68

Rozdział III. Archangielsk – lodowy marsz  /86

Rozdział IV. Michigan – „polski stan” /120

Rozdział V. Nie zostali w rosyjskiej ziemi /160

Rozdział VI. Starszy szeregowy Kompanii A /180

Rozdział VII. Zbiorowe epitafium /220

Zakończenie /280

Słowniczek biograficzny /284

Aneksy /302

Wykaz źródeł i literatury /354

Spis ilustracji /368

Indeks nazwisk /376