Konfederacja Barska. Przebieg, tajemne cele i jawne skutki Tom I - II

Autor: Władysław Konopczyński

Rok wydania: 2017

Liczba stron: 650, 713

Okładka: twarda z obwolutą

Format: 17,0 cm x 24,0 cm

Uwaga! Delikatne zarysowania okładki; przybrudzony grzbiet

Konfederacja należy do najbardziej kontrowersyjnych wydarzeń w historii Polski, a ocena ruchu nie jest jednoznaczna. Romantyczni twórcy opiewali antyrosyjską postawę konfederatów i podkreślali ich patriotyczne zasługi. W okresie pozytywizmu przeciwnie – zryw ten potępiano z powodu zaściankowości i braku tolerancji religijnej.

Publikacja Władysława Konopczyńskiego, ujawniająca skomplikowaną sieć intryg politycznych, intencje obcych dworów i postępującą zależność Stanisława Augusta od Rosji, została wydana w kraju po raz pierwszy w latach 1936-1938. Autor uważał ją za dzieło swojego życia. 

SPIS TREŚCI TOMU I: 

Władysław Konopczyński i jego dzieło Konfederacja barska /5

Wykaz skrótów /23

Przedmowa autora /25

Wstęp /31

KSIĘGA I

Rozdział I /43

Problem niepodległości w dziejach Polski. Elekcje wolne i pod przymusem. Zanik własnej woli zbiorowej. Od Skargi do Konarskiego. Rok 1733. Tajne konszachty republikanów, abnegacja Czartoryskich. Po konwokacji - Radom. Adam Krasiński w opozycji. Conseil permanent radomian. Sejmiki pod flintami. Noc 13-14 października. Pierwsze plany powstańcze Krasińskiego. Józef Pułaski. Spisek we Lwowie i na Podolu. Apel do Ordy. Wielki dzień w Barze. Modły i mowy. Związek wojskowy. Obowiązki sprzysiężonych. Różnice w aktach M. Krasińskiego i J. Pułaskiego. Pierwsze nakazy organizacyjne i wojskowe. Ku czemu szła konfederacja barska?

Rozdział II /71

W Warszawie - zdziwienie i politowanie. Patience et courage! Ministerium zwleka. Rada Senatu. Kto był jej inicjatorem? Nacisk Repnina. Balsam i rózga. Pułaski wobec narodu, Rosjan i króla. Wojska królewskie na Rusi. Zamki magnatów. Opór Dzieduszyckiego. Pierwsze boje. Misja Mokronowskiego zwichnięta. Pierwsze owoce propagandy. Dramat Lublina. Joachim Potocki na czele swego rodu. Kto będzie rzeczywistą głową Baru? Zjazd w Winnicy. Petersburg o Barze. Zarządzenia Repnina. Wprawa Kreczetnikowa. Starokonstantynów, Chmielnik, Ułanów. Rozproszka podhajecka. Król w pętach Repnina śle Branickiego pod Bar. Walka o Kijowszczyznę. Kapitulacja Berdyczowa. Co widział Francuz o obozie barzan? Co ujrzał w Barze Wybicki? Szturm Apraksina i Branickiego. Ucieczka barzan za Dniestr. "Bóg pobłogosławił"...

Rozdział III /105

Żywioł i sztuka w propagandzie barskiej. Dywersja hajdamacka. Kto ją wywołał? Toporów. Związek Radzyńskiego w Wielkopolsce. Nastroje w Krakowskiem. Wielopolscy, Wessel. Inicjatywa drobnych ludzi. Ksiądz Garlicki. Szukanie marszałka. Konfederacja krakowska. Udział mieszczan. Przejawy radykalizmu. Bronicki i Marcin Lubomirski. Apraksin i Prozorowski oblegają, szturmują. Rozbrojenie Krakowa, zesłanie jeńców. Początki konfederacji sieradzkiej i gostynińskiej. Litwa. Komisja radziwiłłowska. Zapowiedzi wybuchu. Wątpliwości przed sejmikami. Szymon Kossakowski zaprzysięga powiaty. Ruchawka wiłkomierska, kowieńska. Łopacińscy i Bilewicze. Koziełł w Oszmieńskiem, Bęklewski w Brzeskiem. Niezdolność do oporu. Sejmiki udaremnione. Karol Radziwiłł wobec Rosji i Baru. Koniec maskarady i złudzeń. Walki pod Nieświeżem. Sromotna kapitulacja. Recesy. Stłumione iskry

Rozdział IV /149

Obroty biskupa kamienieckiego. Z Wrocławia do Drezna. Stosunki sasko-polskie. Sasi nad Wisłą. Polacy nad Elbą. Królewiczowie. MAria Antonia. Rozrachunki po roku 1764. Apanaże po Radomiu. Essen. Krasiński nieprzyjęty w Dreźnie. Ignacy Potocki również. Bezowocne zabiegi w Wiedniu. Znikąd pomocy - nawet z Rzymu. Rozpacz Krasińskiego. Rozmowy z Taulesem a korespondencja z Wodzickim. Przyjazd Wybickiego. Różne jego ekspedycje do dworów europejskich. Do Paryża! Turcja wobec upadku Polski. Poselstwo Aleksandrowicza. Skargi poradomskie. Makowiecki i Jakub aga. Konsul Tott na Krymie. Obrezkow górą. Barskie odezwy bez skutku. Pogrom Bałty. Akcja Choiseula nad Bosforem. Flegmatyczny Vergennes. Ujemne skutki misji Taulesa. Dodatni wpływ hrabiego de Broglie. Obrezkow przyparty do muru, wysłany do Siedmiu Wież. Krasiński w Wersalu - otwiera oczy Choiseulowi

Rozdział V /193

Polska a Francja. Zasady i cele Choiseula oraz dyplomacji sekretnej. Porta żąda detronizacji Poniatowskiego. Stanowisko Austrii. Kaunitz wobec powikłań wschodnich. Turcja ofiarowuje Śląsk, Francja koronę polską. Postawa Prus wobec reform, sprawy dysydenckiej i zamieszek w Polsce. Pokątne zyski. Uchodźcy konfederaci na Śląsku pruskim. Dyplomacja pani Skórzewskiej. Odnowiony testament poityczny Fryderyka. Nikita Panin odbrązowiony. Jego suflerzy i rywale nad Newą. Repnin zachwiany - w ogniu krytyki. Ani srogość, ani łagodność nie pomaga. Jak wzbudzić miłość w Polakach? Partia rosyjska w rozsypce. Błagalna polityka króla. Prestiż Rosji a ruble. Branicki pacyfikator. Precz z popularnością! Czartoryscy czekają. Konferencje Repnina z wojewodą ruskim. Suaviter in modo. Projekt deklaracji pojednawczej. Król się prostuje. Warunki Czartoryskich po wybuchu wojny wschodniej. Wznowiona konferencja króla z ministrami. Branicki odstawiony. Lepiej bez sejmu. Książęta badają deklarację. Non possumus. Załamanie się Repnina. Ku czemu szła skonfederowana Polska?

KSIĘGA II

Rozdział VI /229

Powrót biskupa na Śląsk. Konfederacji dotrzymali, Francja zawiodła. Oferty drezdeńskie. Podoski i spółka. Fryderyk August obejmuje rządy. Program ministra Sackena. Sekret elektorowej wdowy. Jan Poniński w Dreźnie, potem w Cieszynie razem z Poncete,. Uchwały cieszyńskie. Przeszłość i teraźniejszość Teodora Wessla. Nowe sprzysiężenie. Wszystko dla Sasa! Uczestnicy spisku. Essen używa do roboty Kayserlinga. Dysydent Krasieński w Petersburgu. Memoriał prymasa. Stanisław August na lepszej drodze. Nautralność Zamościa i Kamieńca. Czartoryscy, Lubomirski, Zamoyski na straży królewskiego sumienia. Argumenty i groźby Repnina. Odmawiają mu wszyscy. Katarzyna II odrzuca detronizację, uchyla rozbiór, poświęca Repnina. Poselstwo Wołkońskiego i jego cele 

Rozdział VII /261

Stan sił rosyjskich w Polsce. Gdzie ma być teatr wojny? Barzanie w Mołdawii. Potocki kontra Pułaski. Rozbieżności organizacyjne i ideowe. Rozłam. Podczaszy regimentarzem generalnym. Hasło Pułaskich: do kraju! Poselstwo Porczyńskiego. Dekret dańkowiecki. Przymierze polsko-tatarskie. O czym marzył na przełomie roku 1768 i1769 Potwocki, a o czym Pułascy? "Ostatni Tatar" w Nowej Serbii. Obrona Okopów. Duch publiczny w Wielkopolsce. Senatorowie, zwłaszcza Piotr Sapieha i August Sułkowski. Partyzant Ulejski w Kaliskiem. Malczewski w Poznańskiem. Krótka "wojna" Franciszka Sułkowskiego. Malczewski z regimentarza awansuje na marszałka. Jego towarzysze broni. Promieniowanie ognia z Poznańskiego na wschód. Mazowsze. Wybicki u rezydenta Gerarda. Namysły Czapskich. Ostrzeżenie z Poczdamu. Malczewski na Jasnej Górze. Drewicz gromi Wielkopolan, Łęczycan, Mazurów

Rozdział VIII /297

Opieszałość spiskowców cieszyńskich. Marcin Lubomirski ich wyprzedza. Początki grupy gabułtowsko-muszyńskiej. Lasocki i Kossakowski w Dreźnie. Maria Antonia kieruje królewiczów do Paryża. Po Marsanie - Chateaufort. Okropna instrukcja, narwany emisariusz. Biskup pędzi Moskwę pod Kijów, zdobywa Warszawę. Katechizm konspiracji. Głosy z Litwy. Bęklewski. Jego relacje i zapowiedzi. Plan Krasińskiego dla Litwy. Żadnych pożyczek ani zaliczek. Wpływ Anny Jabłonowskiej i Jana Klemensa Branickiego na sprawy litewskiej. Źródłem niemocy - komisja radziwiłłowska. Petersburg żąda odroczenia. "Błyska się i grzmi". Biskup Massalski i ksiądz Baudeau - próbując przechytrzyć Repnina i Panina - działają wśród patriotów. Pułascy pamiętają o Litwie. Wyprawa ich na Lwów. Bierzyński dotrzymuje kroku. Za Bud. Konfederacje wołyńska, brzeska, słonimska, grodzieńska, itd. pod ołoną walczących wojsk. Kukiełki. Białystok. Manifest "pod Dowspudą". Litwa zegna koroniarzy, a sama ucieka do Prus. Owoce wojny propagandowej. Malczewski znów na nogach. Wielkopolska wolna. Izba Konsyliarska dobrze gospodaruje, słabo wojuje. Postępy organizacyjne Mazurów. Cicha "unia" pruska pod obuchem. Konfederacji pomorscy

Rozdział IX /343

Samotność i obawy króla. Pomysły białostockie. Wołkoński zaczyna robotę od Czartoryskich. Bierny opór. Niedoszły manifest króla do narodu. Nad Newę czy nad Sekwanę? Klika Choiseulowska. Chateaufort na Śląsku i w obozie barzan. Jego czarne relacje. Zadanie Gomolińskiego a wskazania Zamoyskiego. Jak reagował na nie Choiseul? Dogodzić Mustafie czy zlikwidować Polskę? Górne nadzieje Krasińskiego w Turkach. Aneksjonizm Mohammeda Emina. Przyjęcie Potockiego w Han Tepe. Konferencje. Wezyrowski krzyk i manifest. Regimentarz próbuje zatrzeć jego wrażenie. Udział Polaków w obronie Chocimia. Zawiązki Generalności. Tytuły i wpływy Mostowskiego. Starcia  podskarbim i biskupem. Wessel i jego kreatury. Lasocki wysłany do Turcji. Koniec kariery księcia Marcina. Figiel Stanisława Trembeckiego. Mostowski zdystansowany

Rozdział X /367

Krasiński czy Wessel? Ludzie o dwóch obliczach. Osobliwa propaganda Gomolińskiego w Paryżu. Duch Wessla. Postulat bezkrólewia. Pomysł księcia Stanów Skonfederowanych. Uzgodnienie koterii bielskiej z warszawską. Kandydaci do laski generalnej. Książę Panie Kochanku wygnańcem. Czy Andrzej Zamoyski chciał wejść do konfederacji? Mądra Zofia Lubomirska. Krasiński wobec króla i Czartoryskich. Czemu nie śpieszy z Generalnością? Wzrost organizacji. Szczyt nadziei we wrześniu. Częstochowa, Poznań i Kraków pod sztandarem konfederacji. Rezerwa Choiseula. Mokronowski w Paryżu przedkładał plan abdykacji i zjednoczenia. Wszyscy wpatrzeni w Chocim. Narady w słowackim Zborowie. Bohusz na widowni. Klęska i żałoba Pułaskiego. Litwini w Gdańsku radzą nad Generalnością. Malczewski skupia Wielkopolan. Hiobowa wieść z Chocimia. Będzie Senatus Consilium. O interwencję Anglii. Upór Rosji i rusofilów. Przebieg i ton Rady Senatu. Wrażenie "herozimów" warszawskich. Rozgrywka wśród konfederatów. Drezno czuwa. Wessel kaptuje Bierzyńskiego. Kto zdradził sztandar? Ostatnia finta biskupa. Co doradziły mądre Polki. Generalność ex machina

Rozdział XI /403

Pac i Bohusz wobec Radziwiłła i kolegów. "Generalne zamieszanie". Fakcje. Pierwsze uchwały. Poselstwa. Zasady polityki zagranicznej w ujęciu biskupa. Wszyscy przeciw Warszawie. Podskarbiński program maksymalnej zemsty. Walka o regulamin i detronizację. Laska uśmierza hałasy. Szczucie za kulisami. Apokryficzny manifest. Przenosiny do Preszowa. Na froncie warszawskim. "Polska zostanie Polską". Pokój za 300 000 rubli. Plany Adama Ponińskiego i Ksawerego Branickiego. Dla kogo Mołdawia? Dobór wykonawców. Ofensywa na Kraków. Drewicz panem miasta. Wielki obóz Szaniawskiego. Niesubordnacja. Piotrków i Sulejów. Sprzeczne dyrektywy Generalności. Klęska pod Dobrą. Malczewski, Morawski i Skórzewski w Wielkopolsce - nie umieją utrzymać Pomorzan. Porażka pod Kcynią. Warszawa czeka na Malczewskiego. Zawady, Szreńsk. Dyplomacja Generalności. Berlin rozmawia z Dreznem. Posterunek wiedeński nieobsadzony. Co powiedzieć papieżowi? Michał Wielhorski, jego przeszłość i instrukcja. Pierwsze kroki  w Paryżu. Saint Pol także ma głos. Warszawa niezdecydowana. Kto wydał Moskwie sekrety Saint Pola?

Rozdział XII /449

Stan rzeczy w Dreźnie. Franciszek Rostworowski a Genowefa Brzostowska. Nagły przyjazd Krasińskiego i Wessla. Memoriał biskupa. Porachunek z Sackenem. Zasiłki obiecane. Gniazdo intryg na Podkarpaciu. Fronda Bierzyńskiego. Przygoda braci Grabowskich. Niebezpieczne z jeńcami dyskusje. Bierzyński na rozstaju. Radykalizm Dzierżanowskiego i towarzyszy. Będzie zamach. Dekret Generalności na Bierzyńskiego. Hasło do buntu. Kontrkacja Paca. Zajście pod Dobczycami. Walewski czuwa. Bierzyński schwytany, śledzony i wypuszczony. Jak ugłaskać dukielskie i bielskie duchy? Zwątpienie biskupa, przerażenie Paca, Bohusza. Ogarek diabłu. Skutki wichrzeń. Poznań stracony, siły i organizacja wielkopolska rozbite. Miączyński i Pułaski w Małopolsce. Ostateczna zdrada i upadek Bierzyńskiego

Rozdział XIII /483

Wodzowie barscy  Iskaczy. Nad grobem Wareńczyka. Roch Lasoci. Jego pierwotna misja od Wessela i Krasińskiego, późniejsza od Generalności. Lasocki powiernikiem Saint Priesta - dyskredytuje i czerni barzan. Agenci regimentarscy w Stambule. "Obywatel" Kossakowski. Zuchwałe jego obroty. Wojsko na łaskawym chlebie. Wodzowie zakładnikami. Fumy i praktyki Potockiego. Dziwny krok Saint Priesta. Sprowokowany nacisk Porty na barzan. Uniwersał 9 kwietnia spod Warny. "Babilonia" w Generalności. Uniwersały - przeważnie bez skutku. Dalsze intrygi  Dreźnie. Co radzi pani Mniszchowa, a co Maria Teresa? Kossakowski poucza i strofuje Generalność zganiony i zdezawuowany wszędzie. Sarnacki i Domański w Dreźnie. Kłopoty i desperacja rezydenta Essena. Bezskuteczne usługi duńskie w Warszawie i Petersburgu. Głównym szkopułem weto i sprawa dysydencka. Burzyński nad Tamizą. Lord Cathcart maruje owoce roboty Wroughtona. Ne cede malis. Polityka Zofii Lubomirskiej. Generalność gani i chowa odezwę wodzów

Rozdział XIV /517

Rulhiere czy Dumouriez? Pierwsze pomysły pułkownika istruktora. Co zdziałał Mokronowski? Pisma i rady w lutym 1770 r. Udział w nich Brogliego i Dumouriez w roli fachowca. Choiseul w oświetleniu Chreptowicza. "Tu własnej woli ani interesu nie ma". Wielhorski nagli o detronizację. Dlaczego niemożliwa? Żywa akcja francuska w czerwcu. Dumouriez ma słuchać Duranda. Zagadkowe zamiary Wiednia. Józef, Maria Teresa, Kaunitz, Lascy. Cesarz w Preszowie. Durand zagaja rzecz z Kaunitzem. Nowe zadanie Mokronowskiego. Sekretne nastawienie Dumourieza. Krasiński za przyjęciem Czartoryskich do konfederacji. Co na to Bohusz, Radziwiłł, Wessel? Kontrakcja kliki podskarbińskiej i pani Mniszchowej. Naprężenie w Preszowie. Przyjazd Dumourieza. Obiady i konferencje. "Moment wielkiej żwawości". Zakonspirowany manifest gravaminum. Ciężar gatunkowy pretensji radziwiłłowskich. Kto "rozjątrzał na nowo ranę"?

Rozdział XV /549

Rozjazd przywódców. Krasiński się oddala. Spowiedź Bohusza przed panią Mniszchową - niezupełna. Dumouriez tworzy Radę Wojenną, opisuje konfederację, jej szefów i członków. Wycieczka Paca do Wiednia. Zamiary Duranda i Chreptowicza. Wymiana zdań między Choiseulem i Mercym. Pac nad Dunajem. Wielki memoriał o celach konfederacji. Rozmowa z Pergenem. Nieczyste zamysły Austrii. Zajęcie Sądecczyzny. Nowe wichrzenia Jana Ponińskiego., Kossakowskiego, Dierżanowskiego. Pac demonstruje swą czystość. Czartoryscy ukarani sekwestrem za sprawą Wielkiego Fryderyka. Motywy jak w manifeście gravaminum. Strapienie warszawskie. Gwałt pruski nad Gdańskiem. Powietrze i wewnętrzny kordon sanitarny. Wrażenie sekwestru w kraju i za granicą. Odnowiony program Wessla. Wielhorski znów szturmuje do Choiseula, ksiądz Doublier do Duranda. Pułaski na pokusie. Ataki na Radę Wojenną. Nieznośny nastrój w Generalności. Dwugłos Paca i Dumourieza. Sesja 13 października. Akt bezkrólewia. Opinia cudzoziemska i polska. Sąd biskupa kamienieckiego. Apel Generalności do senatu. Niespodzianka radziwiłłowska. Kwintumwirat wciąż niezadowolony. Ostatnie słowo Mniszcha. Admonicja Wessla. Skutki "bezkrólewia". Choiseul na dobrej drodze. Niełaska Ludwika XV

Spis marszałków i konsyliarzy konfederackich 1768 - 1772 /601

Indeks /615

SPIS TREŚCI TOMU II:

Wykaz skrótów /5

KSIĘGA IV

Rozdział XVI /9

Odnowa sił zbrojnych Generalności. Józef Zaremba w Sieradzkiem i w Poznańskiem. Generalny komendant Wielkopolski. Jego wątpliwości polityczne. Spory i dąsy podkomendnych. Zwycięstwo pod Kościanem. Sawa na Mazowszu. Pułaski a Miączyński. Pilzno i Frampol. Wysowa. Atak Pułaskiego na Kraków. Drewicz dybie na Częstochowę. Pułaski ją zajmuje. Luźny kontakt z Zarembą. Październikowa obława na konfederatów. Niepowodzenie pięciu marszałków w Kutnowskiem. Zakusy naszych o Poznań. Rozbrat z powodu detronizacji. Obrona Jasnej Góry. Kto zrobił dywersję Drewiczowi, a kto Zarembie? Wichrzenia agentów Wessla - nawet Malczewskiego i Morawskiego. Zaremba je poskramia, ale o Poznań kusi się daremnie. Barscy za Dunajem na łaskawym chlebie. Mimowolna bezczynność w 1770 r. Valcroissant. Układy z Turkami o współdziałanie i deklarację. Aspiracje pana Joachima. Trochę wojaczki w 1771 r.

Rozdział XVII /39

Na froncie warszawskim. "Partia Patriotyczna" Wołkońskiego. Co wymyślili Podoski, Twardowski, Poniński? Ambasadorska zemsta czy kara? Rozgardiaszz wśród "patriotów". Zabiegi o Mniszcha i Potockich. Massalski znów na widowni. Misja Ksawerego Branickiego do Petersburga. "Każdy powinien coś dostać". Ostatnia próba Katarzyny II. Dymisja Wołkońskiego. Groźna przestroga. Załamanie się akcji drezdeńskiej. Dzierzbicki i Sarnacki. Hamujące słowo Marii Teresy. Następcy Choiseula dotrzymują jego obietnic. Czy to wystarczy wobec obojętności Austrii? Głosy Dumourieza i Konarskiego. Oficerowie francuscy w służbie konfederacji. Plan ofensywy Durourieza. Projektowany legion. Rozszerzona Rada Wojskowa. Warcholska opozycja. Hasło "do kraju!". Projekt "substytuta". Pierwsza obrona Lanckorony. Śmierć Sawy. Dokąd Zaremba "kroczy"? Narada w Białej. Optymizm Dumourieza. Warcholstwo podnosi głowę. Suworow i Drewicz w Krakowie. Obrona Tyńca. Fatalny dzień Lanckorony

Rozdział XVIII /81

Nowy ambasador, jego kufry, zdolności i maski. Trudne zadanie. Granice ustępstw. Przykre początki. Sekwestr zniesiony. Cicha kapitulacja króla. Pierwsze sprawozdanie Salderna o Familii i "patriotach". Branicki rusza na konfederatów. Dysydenci poniosą ofiary. Konferencja 28-29 czerwca. Saldern się zgrywa i szaleje. Gwałty nad prymasem, Howenem i innymi. Aktor, ale zarazem furiat. Dumouriez po Lanckoronie. Generalność uspokaja Francję. Odruchy i zarządzenia. Zaremba pod gradem zarzutów. Branicki w roli pacyfikatora. Niespodzianka pod Widawą. Zaremba znów bezczynny. Posunięcia dyplomatyczne w stronę Francji, Hiszpanii, Saksonii, Turcji. Poselstwo i zgon Czernego. Plany ministra d`Aiguillona. Dumouriez w niełasce odwołany - odjeżdża

Rozdział XIX /115

Stan konfederacji na Litwie. Wycieczki partyzantów nad Narew i Niemen. Bałamuctwa optymatów. Emisariusz Puttkamer. Spiski. Pułkownik Kochowski pomaga Massalskiemu, pilnuje trybunału. Obywatel Kossakowski zapala Żmudź, Brasławszczyznę, Wiłkomierskie, rzuca postrach na rosyjskie pogranicze. Michał Ogiński w rozterce nad przepaścią śle Chomińskiego do Duranda (1770), następnie do Francji i otwiera duszę przed Ludwikiem XV. Narady z Janem Klemensem Branickim. Zachęta francuska. Koncentracja wojsk. Dialog listowny między królem i hetmanem. Prowokacja Salderna. Marsz Szyca ku Litwie. Massalski się decyduje. Kossakowski rozwija prawdziwą partyzantkę. Jego radykalizm. Zbrojenia Ogińskiego. Czy za wiedzą księcia kanclerza? Ruchy zapobiegawcze Rosjan. Represje. Hetman osaczony w Telechanach. Znosi Albiczewa pod Bezdzieżem. Wrażenie i ocena jego kroków w Warszawie, za granicą, w Preszowie. Nadzieje i zapowiedzi Paca. Misja kawalera de Murinais`go. Przemoc się skupia. Zamiary hetmana. Klęska stołowicka. Dalekie obroty Kossakowskiego. Puttkamer w Mińszczyźnie. Ruchawka w Orszańskiem. Upadek powstania. Za Niemen hen precz!...

Rozdział XX /163

Branicki atakuje. Alarm w Białej. Tyniec niezdobyty. Złe wieści zza Dunaju. Zachłanność Joachima Potockiego. Spuścizna po Czernym. Kłótnia z Michałem Krasińskim. Rozłam. Manifesty. Przewaga podczaszego. Krasiński zawiesza go w urzędowaniu. Potocki wygrywa w Cieszynie. Dalsza walka z "absolutnością" Potockiego. Wszystkiemu winna Warszawa. Działalność Mostowskiego. Jego kandydatem do tronu polskiego Fryderyk heski. Oferty Bolla. Narady landgrafa z Oeynhausenem i Asseburgiem. Po księdzu Konopce - Giedroyć. Co radzi Fryderyk Wielki? Chmury nad głową Poniatowskiego. Chmury nad Generalnością. Dywersja na Warszawę ma ratować Generalność i Litwę. Pułaski pod Radomiem, a gdzie Zaremba? Źródło zamachu na króla. Rola Strawińskiego. Noc listopadowa. Zamach. Galopada. Scena w Marymoncie. Tryumfalny powrót na zamek. Pół Warszawy uszczęśliwione

KSIĘGA V

Rozdział XXI  /195

Co sądzi o królobójcach król, a co dyplomaci? Śledztwo. Poszlaki i dowody. Potępienie zamachu z ambon. Poniatowski pisze do Niej. Odpisy monarchów. Kolej na Austrię. Jej zbrojna postawa wobec Rosji. Kaunitz aktywista. Poselstwa Van Swietena i Lobkowitza. Maria Teresa zaczyna płakać. Śliskie rozmowy Van Swietena. Thugut w Konstantynopolu. Traktat 6 lipca 1771 r. ma być tajemnicą dla Francji - jednak ujawniony. Preszów patrzy na Wiedeń. Kanały wpływów Stanisława Augusta. Macki pruskie i rosyjskie. Cesarzowa-królowa odsłania swą niemoc. Rosyjskie zaproszenie do Krakowa. Kaunitz też się demaskuje. List Andrzeja Poniatowskiego o austriackim planie pacyfikacji. Nadzieje króla. Nowe instrukcje dla Salderna. "Biedny ambasador" - pesymista. Jego katowska rola. Król chce rekonfederacji. Piekielne listy i przemówienia. Wysiłki regalistów. Odpowiedź Marii Teresy. Pac pod presją Kaunitza koryguje akt bezkrólewia. Walka o Senatus Consilium. Terror Salderna. Pojedzie Ogiński, nie Chreptowicz. Wiedeń radzi. Pomysły Massina a wnioski Kaunitza. Austriacka uczciwość a la prussienne

Rozdział XXII /223

Viomenil i jego prace. Zaopatrzenie fortec. D`Aiguillon chętny, lecz znów zniechęcony. Jak przetrwać zimę? Skąd wziąć środki pieniężne? Skąd pożyczyć? Koniecznie odzyskać Kraków i podtrzymać ogień na Litwie. Miłe złudzenia a straszna rzeczywistość. Bibikow z królem zabezpieczają Warszawę. Aleksander Michał Sapieha pilnuje spokoju na Litwie. Początek zaborczej okupacji rosyjskiej. Kordon pruski w Wielkopolsce. Belling w Poznaniu. Skargi Stanisława Augusta na Prusaków. Fryderyk wznawia fałszerstwo pieniędzy. Niedola Wielkopolski. Konsyliarze przeciw Zarembie. Regimentarz wobec Generalności. Intrygi. Podszepty Sułkowskich. Zaremba marszałkiem wielkopolskim. Inne kłopoty personalne Generalności. Spory o skarb, o komendę koronną i litewsą. Aspiracje Ogińskiego i Józefa Sapiehy. Interwencja Kossakowskiego. Rozrywki towarzyskie. W Dreźnie, Wiedniu, Rzymie coraz gorzej. Landgraf łudzi siebie i innych; d`Aiguillon nawet Ogińskiego łudzić nie chce. Byle podtrzymać protest Polaków

Rozdział XXIII /259

Podkopy pod Wawel. W noc gromniczną. Straszna chwila. Wawel zdobyty. Posiłki Galiberta. Dobrze zasłużeni. Generalność tańczy. Początek oblężenia Wawelu. Plan jego układa Branicki. Choisy w pułapce. Udręki krakowian. Szturm 29 lutego odparty. Nad czym radzą przedstawiciele narodu? Wędrówka barzan przez Węgry. Ugoda szefów w Tulczyku. Podczaszy łaknie władzy. Ruchy Pułaskiego i Kossakowskiego. Odsiecz litewska pod Tyńcem i Piekarami. Uplanowana odsiecz trzech wodzów. Łupiestwa Prusaków. Ofiarny opór Mazowieckiego. Zamiast Bellinga - Anhalt. Bitwa Zaremby z Łopuchinem pod Piotrkowem. Rezygnacja. Czas się godzić z Warszawą. Ambasada księcia de Rohana w Wiedniu. Plany ugodowe Adama Krasińskiego i księdza Baudeau. Wielhorski obudzony. Wybicki przy Rohanie. Pogląd Viomenila. Zadanie i pełnomocnitwa Andrzeja Ogińskiego. Generalność spuszcza z tonu. Na Wawel głód i bomby - to "słońce na niebie"... Branickich. Piorun

Rozdział XXIV /297

Pac i towarzysze wysłani do Wiednia. Upadek Wawelu. Trwogi w Cieszynie. Ponure światło z Wiednia. Pac rozmawia z Kaunitzem. Co mówią w Wiedniu? Koniec powstania. Zaremba składa broń. Ostatnie walki na Podgórzu. Wkroczenie Austriaków. Los Lanckorony i Tyńca. Zgrzyty między okupantami. Targi o Lwów. Resztka konfederatów na Jasnej Górze. Pułaski znikł. Układy z Warszawą o kapitulację. Branicki wprowadza do klasztoru Golicyna. Rozjazd Generalności na emigrację. Likwidacja długów. Z Wiednia do Braunau. Kto wytrwa? Poglądy biskupa kamienieckiego. Rachuby Wessla. Ad limina Stanislai. Sesja w Braunau. Protestacja. Utworzenie komitetu ścisłego. Perspektywy europejskie i tureckie. Misja Kaleńskiego. Rozejmu na Bałkanach. Życzliwość Francji. Chłód drezdeński, ciepło monachijskie. Okólnik Paca. Stanisław August i Familia wobec rozbioru. Zabiegi Wielhorskiego. Chude zasiłki przyznane. Kwestia ugody na zjeździe w Landshut. Stanisław Abdolonim? Stackelberg w Warszawie. Adam Krasiński jeńcem. Branicki jedzie do Paryża. Uchwały "łańcuckie". Francja umywa ręce. Contra spem...

Rozdział XXV  /351

Odpowiedź Wielhorskiego księciu d`Aiguillon. Wychodźcy w Bawarii, i Gdańsku. Manifest augsburski. Diaspora. Grono szwajcarskie. Hart, żal i zaciekłość. Scena warszawska. Ukłony z Preszowa i Cieszyna. Powrót Sołtyka. Krasiński z dala od sejmu. Reytan i towarzysze. Sąd na "królobójców". Termin amnestii dla barzan. "Strawne" francuskie dla tychże. Recesy Wielhorskiego i Ogińskiego nieprzyjęte. Jak się ratować przed ruiną. Nowe nadzieje w Turcji. Puttkamer u wezyra. Marzenia Paca. Rzeczywiste oblicze świata. Inicjatywa Kossakowskiego. Udział w niej Radziwiłła i Pułaskiego. Na paryskim bruku. Manifest lindawski. Księżna Tarakanow. Z Wenecji do Raguzy - i za Bałkany. Katastrofa Pułaskiego. Pokój w Kuczuk Kajnardży. Jak potraktowano w nim sprawy polskie. Śmierć Ludwika XV. Vergennes wycofuje suę ze spraw polskich. Plan Chomińskiego - "do niczego". Szefowie w Awinionie. Emigracja topnieje. Kto kiedy wrócił do Polski? Losy zesłańców. Samarin a Cziczerin. W rekruty. Ukaz 21 września 1773 r. "Bunt" w Tobolsku. Koniec gehenny. Skon Pułaskiego i Paca

SYNTEZA

Rozdział XXVI /413

Społeczeństwo

Czynniki społeczne w konfederacji barskiej. Żywioł nieszlachecki wśród jeńców. Postawa kleru. Dyrektywy rzymskie. Biskupi. Zakony. Ksiądz Marek, krucyfer Garlicki. Inni księża konfederaci. Kto ile ucierpiał dla ojczyzny? Generalność i wodzowie przeciw księżom obojętnym. Możnowładztwo rozdwojone. Dominująca rola średniej szlachty, zwłaszcza młodzieży. Nierówny udział dzielnic. Mieszczaństwo sympatyzuje z królem, ponosi ofiary, nie ma wpływu. Warszawa wciąż na rozstaju. Kraków, Lwów i inne miasta. Szlachecka nieufność wobec chłopów. Projekt konfederacji chłopskiej. Sprawa włościańska na Sejmie Delegacyjnym. Powstańcze i buntownicze zapędy chłopów. Bunt szawelski. Nadzieją barzan Górale i Kurpie. Słabe uniwersały Generalności. Bezskuteczna rada Dumourieza. Stanowisko Żydów. Faktorstwo a szpiegostwo. Jak ich traktowali Rosjanie i konfederacji

Rozdział XXVII /453

Prawo

Legalizm buntowników. Formy sztywne czy elastyczne? Generalność przedstawicielką narodu. Podstawa władzy - w województwach. Akt założenia związku lokalnego: wolny, przymusowy czy ograniczony? Akcesy i salwy. Koniec związku. Recesy. Zasadnicza wszechwładza Generalności. "Ogniwo", pluralitas. Trzy akty fundacyjne. Ustalenie składu Generalności. Stanowisko prawne senatu. Związki wojskowe zakazane. Inne partykularne - również. Regulamin wewnętrzny Rady. Jak powściągnięto "wolne nie pozwalam". Sancita, uniwersały, ordynanse. Rugi marszałkowsko-konsyliarskie w województwie krakowskim, sandomierskim, w Wielkokpolsce, Sieradzkiem, Brześciańskiem, ziemiach gostyńskiej i czerskiej, na Żmudzi, w Łęczyckiem. Ustawodawstwo Generalności, zwłaszcza skarbowe. Co począć z wakansami? Władza nad wojskiem i dyplomacją. Sądownictwo polityczne, krymialne, dyscyplinarne. Stosunek do sądów grodzkich i ziemskich. Organy wykonawcze. Marszałek, sekretarz, regimentarz generalny. Komisje, rady wojenne czy wojskowe. Sekret w Generalności. Stosunek konfederacji miejscowej do generalnej. Marszałek ziemski w gronie konsyliarzy. Regimentarz, inni dostojnicy. Autonomia województw. Lauda. Odrębność i samodzielność Wielkopolski. Izba Konsyliarska. Samowolny akt 7 grudnia 1771 r. Wieluńszczyzna też pragnie samodzielności. Ustrój konfederacki jako dyktatura ideowego obozu

Rozdział XXVIII  /511

Skarb i wojsko

Stan skarbowości Rzeczypospolitej w chwili wybuchu barskiego. Pierwsze rachuby i nadzieje. Stary a nowy "skarb". Rozbieżne uchwały 1768-1769 r. Wydajność źródeł skarbowych koronnych. Ile z nich wydobyli konfederaci? Lokalne nowe podatki. Wyprawy. Lenung - raczej zbyt niski. Zbytnia hojność Wielkopolan. Jak zorganizować skarbowość konfederacką? Kasjer Lipski. Podymne zamiast wszystkich świadczeń. Zamysły Generalności. Dwie kasy. Komisja Skarbowa w Preszowie przezwaną Radą Ekonomiczną; osobna komisja do ceł prowincji wieluński. Późniejsze zamiary. Kasa wojskowa w Białej. Łączniki. Władze lokalne. Administracja ceł. Kontrybucje. Samowola w tej dziedzinie. Dochód z soli. Zestawienia i preliminarze dochodów - niepewne. Ofiarność prywatna. Kredyt. Rozchód na wojsko, dyplomację, utrzymanie. Zasiłki saskie, tureckie, francuskie. Ogólny wysiłek finansowy. Niedomogi organizacji wojskowej. Żołnierz konfederacki. Piechota, artyleria. Korpus oficerski. Zaopatrzenie. Wyszkolenie. Karność. Kierownictwo - kolegialne a jednostkowe. Wątła strategia i taktyka

Rozdział XXIX /561

Publicystyka

Niedrukowana - choć obfita. Komu służą gazety i redaktorzy? Parę  słów o poezji barskiej. Pamflety, ich typ, rozpowszechnienie, pochodzenie. Żałosne psalmy wolności polskiej, ich echo na tamtym świecie. Głosy w sprawie dysydenckiej. Tadeusz Dzieduszycki w polemice z barzanami. Krytyka celu i postępków konfederacji. Potępienie króla. Co obu stronom nakazuje patriotyzm? Coraz ostrzejsze "katylinarki", kładzione w usta nawet "kadetom" i "konwiktorom". Po pauzie przypływ haseł detronizacyjnych. Natchnienie z Drezna. Projekt deklaracji królewskiej. Odpowiedzi "narodowe" i "obywatelskie". Oszczerstwa o porwaniu senatorów, o hajdamakach ect. Przestroga z Warszawy: "budujmy" chiński mur między nami i Moskwą. Brak murów od Zachodu. Dyskusje nad Radą Senatu 1769 r. Spektator a Tomasz Dłuski. Zgrzyty: Essen, Poniński. Szczucie na Familię. Respice finem. Żadnych gwarancji! Atak na możnowładztwo. Porachunki osobiste. Współczesny głos krytyczny o tej publicystyce - sam poddany krytyce. Obrona Czartoryskich: Zadanie sprawiedliwego polityka. Dalszy spór o detronizację. Lipski a Jezierski. O kofederację cywilną. Wyziewy z saskiej kuchni. Nawet Weymarn pisze. Echa Jasnej Góry i sekwestru. Wszyscy przeciw Rosji. Bohusz, Wielhorski? Essen jako Wielkopolanin. Prawda o elekcjach i detronizacjach. Król się broni - aż we Frankfurcie. Ataki na jego "Diariusz". Suum cuique. Konarski wskazuje Boskiej Opatrzności dowód oczywisty. Reflexions sur la situation des affaires. Późniejsze "dalogi i rozmowy". Morał ustrojowy: niech rządzi król z narodem

Rozdział XXX /627

Tajemne cele i jawne skutki

Ludzie z krętą przeszłością. Kuchmistrz i biskup. Ich zakłamanie czy nieszczerość. Geneza Manifestu Rzeczypospolitej skonfederowanej. Czas zrzucić maskę. Memoriał programowy Paca. Co wyczytał Choiseul w memorandum Wielhorskiego. Obrona Polski a samoobrona partii. Krętactwa, bałamuctwa... Warunkowy rozum i patriotyzm tajnych menerów. Kto do nich należał? Rady księdza Mably`ego. Pierwotny ich tekst. Wszechstronny system: król, senat, sejmiki, finanse, polityka zagraniczna. Późniejsze wskazania bardziej radykalne, dotyczące kleru, mieszczan i chłopów. Wielhorski apeluje do Rousseau. Kwestia daty. Wyrozumiałość genewskiego filozofa dla konfederatów. Jego egalitaryzm umoderowany. Inne odstępstwa od czystej doktryny Umowy społecznej. Weto. Konfederacje. Nieprzydatność rad Rousseau na ówczesny moment. Myśli o wychowaniu narodowym. Kto dyskutował z Mablym? Zamknięte kółeczko. Trzeci doradca barzan, Mercier de La Riviere. Metamorfoza absolutysty w zetknięciu z Polakami. Dalsze losy trzech traktatów. Jaki użytek zrobił z nich Wielhorski? Książka o przywróceniu dawnego rządu. Wskazania ustrojowo-społeczne Adama Krasińskiego. Uczciwość jego myśli na tle perfidii i perwersji towarzyszy. Duch loży. Straszne skutki zakłamania. Barszczyzna pogrążona w niepamięci. Grabarze Polski czy wskrzesiciele?

Indeks /679