Józef z Nazaretu. Studium józefologii klasycznej, systematycznej i współczesnej w ujęciu teologicznym oraz w świetle Magisterium

Autor: ks. Antonio Panaro

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 578

Okładka: twarda

Format: 17,5 cm x 24,5 cm

Prace Wydziału Teologii

Święty Józef jest postacią niezwykłą, jedną z bardziej tajemniczych, a jednocześnie jedna z bardzo ważnych postaci Ewangelii. W tekstach ewangelicznych jawi się jako osoba przyglądająca się z uwagą i zainteresowaniem wielkiemu misterium, które się realizuje. Początkowo pełen wewnętrznych rozterek, stopniowo poznaje wiedzę na temat cudu wcielenia.

W Kościele katolickim kult św. Józefa bardzo się rozwinął. Została mu dedykowana nawet osobna subdyscyplina teologiczna o nazwie „józefologia”. W niniejszej publikacji Autor ze

brał w jednej, bogato udokumentowanej pozycji, wątki biblijne, patrystyczne, duchowe i teologiczne związane z postacią i misją św. Józefa, obecne w tradycji Kościoła od jego początków. […] Nie tylko je zebrał, metodycznie ułożył, ale – co najważniejsze – krytycznie opracował. Poddał teologicznej ocenie dorobek wieków poprzednich, podejmując się również zadania odpowiedzi na pytanie, czy józefologia ma przyszłość? 

(opis wydawcy) 

Spis treści: 

Przedmowa (Prof. dr hab. Zdzisław Józef Kijas OFMConv) /15

Wprowadzenie /19

CZĘŚĆ I. JÓZEFOLOGIA

Spojrzenie klasyczne

Rozdział I. Aktualny status quaestionis /25
Założenia wstępne /25
1. Historiogeneza i istota józefologii /25
2. Magisterium i rozwój józefologii /30
3. Egzegeza typologiczna i teologia misteriów /33
Wnioski /36

Rozdział II. Teologia i przesłanie listu apostolskiego Patris corde /37
Założenia wstępne /37
1. Kwestia zasadnicza: Józef ojcem Jezusa /38
2. Miłujący ojciec /38
3. Ojcostwo w cieniu /39
4. Cechy ojcostwa /40
a. Niezauważalna obecność /40
b. Odpowiedzialność /42
c. Ofiarność /43
d. Czułość /44
e. Posłuszeństwo /46
f. Twórcza odwaga /49
g. Pracowitość /50
Wnioski /51

Rozdział III. Fundamenty biblijne zagadnienia /52
Założenia wstępne /52
1. Prorocze imię oznaczające wiele /52
2. Postacie Józefa w Biblii /56
a. Stary Testament /57
b. Nowy Testament /60
3. Teologiczne znaczenie rodowodów /63
a. Mt 1, 1–17 /64
b. Łk 3, 23–28 /67
4. Analiza typologiczna Józefa /68
a. Noe /70
b. Eliezer z Damaszku /70
c. Mojżesz /71
d. Debora i Barak (por. Sdz 5, 1–31) /72
e.Cadyk – sprawiedliwy /73
f. Arka Przymierza /74
g. Józef z Egiptu /75
h. Kości patriarchy i grób Józefa /80
Wnioski /82

Rozdział IV. Źródła patrystyczne /85
Założenia wstępne /85
1. Szerokie spektrum patrologiczne /86
2. Udział Józefa w ekonomii zbawienia /89
3. Małżeństwo Józefa i Maryi /90
4. Ojcostwo Józefa /91

I okres patrystyczny
Od końca I wieku do Soboru Nicejskiego (325 r.) /92
Ignacy z Antiochii († ok. 107)  /92
Justyn (ok. 100-ok. 165) /94
Ireneusz z Lyonu (ok. 130-ok. 202) /96
Orygenes (ok. 185-ok. 254) /99
Podsumowanie /105

II okres patrystyczny
Od Soboru Nicejskiego (325 r.) do Soboru Chalcedońskiego (451 r.)  /109
Efrem Syryjczyk (ok. 306–373) /109
Hilary z Poitiers (ok. 310–367) /113
Ambroży (ok. 340–397) /117
Hieronim (ok. 347–420) /124
Maksym z Turynu († między 408–423) /129
Piotr Chryzolog (ok. 380–450) /131
Podsumowanie /135

III okres patrystyczny
Od Soboru Chalcedońskiego (451 r.) do połowy VIII wieku /142
Cezary z Arles (ok. 470–542) /142
Roman Melodos (ok. 485-po 555) /143
Andrzej z Krety (ok. 650–712/726/740) /153
Jan Damasceński (ok. 675–749) /154
Podsumowanie /156

IV okres patrystyczny
Od połowy VIII wieku do 1054 r. /159
Beda Czcigodny (672/673–735) /159
Paschazjusz Radabert (ok. 790–865) /163
Raban Maur (ok. 780–856) /165
Bernard z Clairvaux (1090–1153) /168
Podsumowanie /173
Wnioski /179
Bibliografia /196

CZĘŚĆ DRUGA. JÓZEFOLOGIA SYSTEMATYCZNA

Główne nurty i tematy

Rozdział V. Józefologia Augustyna /207
Założenia wstępne /207
1. Istota małżeństwa Józefa z Maryją /208
2. Caritas coniugalis: zasada prymatu miłości /208
3. Pater non carne sed caritate /210
4. Ojcostwo inne niż wszystkie /212
Wnioski /214

Rozdział VI. Józefologia tomistyczna /217
Założenia wstępne /217
1. Spojrzenie całościowe /218
2. Koncepcja tomistyczna Redemptoris custos /219
3. Prymat małżeństwa nad ojcostwem /221
4. Contemplatio et actio /223
Wnioski /225

Rozdział VII. Zasadnicze tematy józefologiczne /227
Założenia wstępne /227
1. Oblubieniec /228
a. Prawdziwe małżeństwo /228
b. Mąż Maryi i powiernik Boga /229
2. Ojcostwo Józefa /230
a.Custos vel pater /235
b. Posłannictwo Józefa /238
3. De coelesti et terrestri Trinitate /243
a.Sensus fidei i factus religiosus /245
b. Dzieła literatury religijnej /246
c. Dzieła ikonograficzne i malowidła sakralne /248
4. Egzemplaryzm trynitarny /249
a. Historiogeneza doktryny /249
b. Istotne treści /251
5. Misyjno-duszpasterskie zastosowanie /254
a. Trójca w misji /254
b. Kolejne wzmianki /257
6. Obraz cienia /259
a. Znaczenie I: opieka i obrona /261
b. Znaczenie II: niezauważalna i skromna obecność /262
c.Novum czy przypomnienie? /263
Wnioski /266

Rozdział VIII. Świętość, kult i orędownictwo /271
Założenia wstępne /271
1. Świętość /272
a. Sługa miłości 273
b. Życie to służba /273
c. Ojciec wielkiej miłości /274
2. Odnowiony kult z serca  /275
3. Potężne orędownictwo /279
Wnioski /281
Bibliografia /283

CZĘŚĆ III. GŁOS MAGISTER IUM KOŚCIOŁA O ŚW. JÓZEFIE

Spojrzenie doktrynalne

Rozdział IX. Oficjalne dokumenty Kościoła o św. Józefie /291
1. Panorama ogólna /292
Pius IX /292
Leon XIII /293
Pius X /294
Benedykt XV /295
Pius XI /295
Pius XII /296
Jan XXIII /297
Paweł VI /297
Jan Paweł II /298
Benedykt XVI /302
Franciszek /303
2. Nauczanie papieży (XIX-XXI wieku) i rozwój józefologii /303

Rozdział X. Patron Kościoła na trudne czasy (Leon XIII) 310
Założenia wstępne /310
1. Quamquam pluries /311
2. Treści józefologiczne /314
a.Augustissima dignitas /314
b.Patria potestas /315
c.Amor summus et quotidiana assiduitas /315
Wnioski /316

Rozdział XI. Cieśla i mistyk (Paweł VI) /318
Założenia wstępne /318
1. Dyscyplina życia wewnętrznego /319
2. Wymiar oblubieńczy /322
3. Duchowość ludzi pracy /325
Wnioski /331

Rozdział XII. Opiekun Odkupiciela ( Jan Paweł II) /334
Założenia wstępne /334
1. Promotor odnowionej józefologii /336
2. Portret człowieka wiary /338
3. Eschatologia życia w cieniu /339
4. Święty, który da się lubić /340
5. Potomek Abrahama /341
6. Udział w wierze Maryi /342
7. Wiara poparta modlitwą /342
8. Człowiek Paschy /344
9. Wzór ojcostwa /345
10. Małżeństwo jako dar /347
11. Odkupienie pracy /350
12. Szczęśliwy mąż /353
Wnioski /354

Rozdział XIII. Prawdziwy Cadyk (Benedykt XVI) /357
Założenia wstępne /357
1. Oddany Bogu i rodzinie /358
2. Sprawiedliwy i prawy /363
3. Szczęśliwy i błogosławiony /365
4. Niezłomny i posłuszny /367
Wnioski /369

Rozdział XIV. Człowiek ducha (Franciszek) /372
Założenia wstępne /372
1. Homilie /373
a. Milczenie /374
b. Czysta miłość /375
c. Sny /375
d. Wiara /376
2. Katechezy /377
I – Teologia imienia /377
II – Opiekun Jezusa /379
III – Mąż sprawiedliwy /381
IV – Człowiek milczenia i ciszy  /384
V – Prześladowany i odważny migrant /388
VI – Ojciec Jezusa /389
VII – Cieśla czy rzemieślnik? /394
VIII – Św. Józef, ojciec czułości /399
IX – Człowiek, który „śni”/403
X – Św. Józef i świętych obcowanie /406
XI – Patron dobrej śmierci /408
XII – Patron Kościoła powszechnego /412
Wnioski /413
Bibliografia / 417

CZĘŚĆ IV. JÓZEFOLOGIA I JEJ PRZYSZŁOŚĆ

Nowe kierunki badań

Rozdział XV. Józefologia współczesna /429
Założenia wstępne /429
1. Cele i zadania /430
2. Misterium Chrystusa i Kościoła /432
3. Ośrodki badawcze w świecie /435
4. Panorama studiów w Polsce  /436
5. Program badawczy PSJ /438
6. Kongresy międzynarodowe /439
Wnioski /441

Rozdział XVI. Józefologia kontekstualna /442
Założenia wstępne /442
1. W kontekście antropologii teologicznej /443
a. Istnienie dla drugiego /447
b. Teologia ciała /448
c. Teologia małżeństwa /449
d. Ojcostwo /450
2. W kontekście eklezjologii /452
3. W kontekście daru życia i powołania /453
a.Evangelium vitae /453
b. Kapłaństwo /454
c. Życie konsekrowane /455
Wnioski /455

Rozdział XVII. W służbie nowej ewangelizacji /457
Założenia wstępne /457
1. Minister salutis /459
2. Nowa ewangelizacja /464
3. Stan wiary dzisiaj /465
a. Nawrócenie duszpasterskie /466
b. Kerygmat /469
c. Katecheza permanentna /470
d. Wtórny katechumenat /472
4. Zjawisko neopogan /474
5. Propozycje duszpasterskie /476
a. Wspólnota wspólnot /477
b. Nowe porywy Ducha /478
6. Patron nowej ewangelizacji /479
Wnioski /481

Rozdział XVIII. Perspektywa eschatologiczna /482
Założenia wstępne /482
1. Cień i Mysterium /484
2. Udział w ekonomii zbawienia /488
3. Autobasileia Jezusa /490
4. Nowe rozumienie eschatologii /493
5. Życie ukryte w Chrystusie /497
6. Śmierć Józefa /501
7. Patron czasów ostatecznych? /505
Wnioski /511

Rozdział XIX. Papieże osobiście o Józefie /515
Założenia wstępne /515
1. Karol Wojtyła: trzy serca i jedna miłość /516
a. Artykuł biskupa Wojtyły /518
b. Należyte nabożeństwo /519
2. Joseph Ratzinger: wspomnienia z dzieciństwa /520
3. Katechezy arcybiskupa Jorgego Bergoglio /522
I – Przewodnik /523
II – Powiernik Boga /524
III – Prawdziwy ojciec Jezusa /524
IV – Robotnik /527
Wnioski /528

Rozdział XX. Święty najbliższy Jezusowi /530
Założenia wstępne /530
1. Aktualność wyzwania /532
2. Święty milczenia mówiący wiele  /533
3. Współpraca z innymi dziedzinami teologii /535
a. Teologia małżeństwa i rodziny /536
b. Eschatologia /537
c. Duchowość /538
Wnioski /539

Bibliografia /542
Zakończenie /553
Posłowie (Ks. dr Andrzej Latoń) /559
Wykaz skrótów /561
Indeks osobowy /567
Sommario /573
Summary /575
Zusammenfassung /577