Jerzy Chrystian Arnold (1747 - 1827). Życie i działalność

Autorka: Ewa Kujawska

Rok wydania: 2022

Liczba stron: 314

Okładka: twarda

Format: 17,5 cm x 25,0 cm

Jerzy Chrystian Arnold herbu własnego (1747-1827), lekarz, chirurg, historyk nauki. Naukę pobierał Lesznie i w Gdańsku. Studia lekarskie odbył na Uniwersytecie w Lipsku w roku 1768 uzyskując tytuł dr. med. Praktykę lekarską odbywał w Poznaniu, by w roku 1777 osiąść w Warszawie, gdzie otrzymał indygenat. W latach 1807–1817 został członkiem Rady Lekarskiej Księstwa Warszawskiego.

Autor pierwszej bibliografii przyrodniczo-lekarskiej obejmującej wykaz herbarzy oraz innych prac zawierających opisy fauny i flory ziem polskich poprzedzone zestawieniem najważniejszej obcej literatury z tego zakresu od czasów starożytnych do średniowiecza. Jest ona pierwszą polską bibliografią przyrodniczo-lekarską. 

(źródło: wikipedia)

Spis treści:

Przedmowa (Edmund Waszyński) /11

Rozdział I. Życie i dzieło Jerzego Chrystiana Arnolda /13

Rozdział II. Jerzy Chrystian Arnold - lekarz Oświecenia /29

1. Doktryny i teorie w medycynie XVIII wieku /29

2. Filozofia i medycyna epoki Oświecenia w Europie i Polsce /35

3. Leszczyńskie środowisko kulturalno-naukowe w XVIII wieku i jego wybitni przedstawiciele /45

4. Medyczne publikacje Arnolda /51

4.1. De motu fluidi nervei per fibras medullares nervorum. Dissertatio inauguralis (1768)  /51

4.2. Observationum physico-medicarum annus 1772 (1777) /62

4.3. Położnicze publikacje Arnolda /75

• Observatio anatomico-psyhologica de foetu bicipte adanteiora conato, trimestri abortu exluso (1774) /75
• Tractatus de partu serotino 324 dierum ex oedemote uterino cum singulari graviditate et puerpetio (1775) /79
• Gedanken von der Zulasigkeit der Meinung die Mutter wirke in die Bildung ihrer Fucht duch die Einbildung, nebst einigen dahin gehorigen Beobachtungen (1775) /93

5. Arnold jako lekarz na tle epoki /111

Rozdział III. Jerzy Chrystian Arnold a organizacja służby zdrowia /119

1. Organizacja ochrony zdrowia na przełomie XVIII i XIX wieku /119

1.1. Stan lekarski /119

1.2. Ustawodawstwo i inicjatywy w dziedzinie higieny, opieki zdrowotnej i społecznej /121

1.3. Najwyższa Dyrekcja Lekarska Księstwa Warszawskiego i jej instrukcje /123

• Directio Suprema Medica Ducatus Varsaviensis (1807) /125
• Przepisy ratowania bydła rogatego w teraźniejszych chorobach oraz z dostatecznymi srzodkami, końcem ochronienia tegoż od zaraz śmiertelność mnożących (1807) /128
• Przepisy dla Pospólstwa tyczące się leczenia zimnic teraźniejszych oraz i ostrożności potrzebnych w zachowaniu się przy nich (1809) /130

1.4. Rada Ogólna Lekarska /135

Rozdział IV. Jerzy Chrystian Arnold - historyk medycyny /139

1. Dzieje historii medycyny /139

2. Źródła i początki polskiej historiografii medycznej /141

3. Historyczne zainteresowania Arnolda i jego prace historyczno-medyczne /144

3.1. Vita Ernesti Jeremi Neifeldi (1775) /145

3.2. Wiadomość o życiu i dziełach Jana Jonstona (1805)/148

3.3. Matthias Littawer Vorbek Germanis dictus Lettow philosophia et medicina Doctor, Vladislai IVPolonia et Suecia Regis Medicus Cubicularius (1823) /153

3.4. Physiker zu Lissa nach Jonstons Tode vom Jahre 1675 bis 1775 (1821) /158

3.5. O hoyności Królów i względach Panów Polskich dla rzeczy lekarskiey i Lekarzów (1811-1822) /163

3.6. Ocena historycznego dorobku Arnolda /171

4. Arnold jako ojciec polskiej historiografii medycznej /176

Rozdział V. Jerzy Chrystian Arnold jako bibliograf /179

1. Bibliografia w naukach lekarskich XIX wieku /179

2. Bibliograficzne prace Arnolda /183

2.1. Aevum Augustorum medicis quogue dulce, Fridericum Augustum cum urbem intraret salututurus recolit (1807) /183

2.2. Historiae antiquae medicae polonae prodromus (1814) /186

2.3. De monumentis historiae naturalis Polonae literariis usque ad finem saeculi decimi sexti editis (1818) /189

3. Ocena bibliograficznego dorobku Arnolda /193

Rozdział VI. Numizmatyczne zainteresowania Jerzego Chrystiana Arnolda /195

1. Rękopiśmienne prace Arnolda z dziedziny numizmatyki /195

1.1. Rozprawa o Monecie Polskiey (1804)  /197

2. Arnold jako kolekcjoner i znawca numizmatyki /199

Rozdział VII. Poezja w życiu Jerzego Chrystiana Arnolda /203

1. Arnold jako poeta /203

1.1. Deutsche Lieder eines Polen an seine Freunde (1780) /204

2. Wiersze ofiarowane Arnoldowi przez przyjaciół /216

Rozdział VIII. Jerzy Chrystian Arnold a towarzystwa naukowe i społeczne /219

1. Towarzystwa naukowe zajmujące się medycyną i towarzystwa lekarskie na ziemiach polskich na przełomie XVIII i XIX wieku /219

1.1. Rys historyczny towarzystw naukowych w Polsce w drugiej połowie XVIII wieku /219

1.2. Polskie towarzystwa naukowe i lekarskie w początkach XIX wieku /220

• Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk /220
• Towarzystwo Lekarskie Wileńskie /223
• Towarzystwo Naukowe z Uniwersyetem Krakowskim połączone /224
• Towarzystwo Szubrawców /225
• Warszawskie Towarzystwo Lekarskie /226

1.3. Rola towarzystw naukowych /227

2. Działalność Arnolda w towarzystwach naukowych /228

2.1. Arnold jako członek Cesarskiej Akademii Badaczów Natury /228

2.2. Działalność Arnolda w Towarzystwie Warszawskim Przyjaciół Nauk /232

• Arnold jako członek Towarzystwa i prezes Działu Umiejętności /232
• Prace Arnolda przedstawione na posiedzeniach Towarzystwa /237
• Arnold jako recenzent /242
• Kandydaci do Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk proponowani przez Arnolda /249
• Ofiary Arnolda na rzecz Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk/250

2.3. Arnold jako członek honorowy Towarzystwa Naukowegoz Uniwersytetem Krakowskim połączonego /251

2.4. Ślad honorowego członkostwa Arnolda w Towarzystwie Lekarskim Wileńskim /253

2.5. Arnold a Warszawskie Towarzystwo Lekarskie /253

2.6. Obecność Arnolda w warszawskich towarzystwach naukowych pozamedycznych i w  towarzystwach społecznych /254

• Towarzystwo Gospodarczo-Rolnicze /254
• Towarzystwo Dobroczynności /255
• Królewskie Towarzystwo Ekonomiczne /256

Rozdział IX. Działalność religijna Jerzego Chrystiana Arnolda /257

1. Sytuacja innowierców w XVIII wieku w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem ich roli w Lesznie /257

2. Miejsce Arnolda w gminie ewangelicko-augsburskiej w Warszawie /259

2.1. Arnold członkiem Collegium Scholarchale /260

2.2. Działalność lekarska Arnolda w gminie warszawskiej /260

2.3. Udział Arnolda w wydaniu katechizmu ewangelickiego /261

2.4. Uczestnictwo Arnoldaw zjazdach synodalnych /261

2.5. Czy Arnold był autorem kroniki zboru ewangelicko-augsburskiego w Warszawie? /262

2.6. Arnold jako członek Konsystorza Ewangelicko-Augsburskiego /262

2.7. Życie Jana Samuela Gieringa według opisu Arnolda /263

Rozdział X. Życie prywatne Jerzego Chrystiana Arnolda i ludzi z jego kręgu /265

1. Rodzina i przyjaciele /265

2. Co mówią listy?  /272

Podsumowanie /275

Wykaz skrótów /283

Spis rycin /285

Bibliogafia /289

Streszczenie /301

Summary /305

Zusammenfassung /310