Homoseksualność i homoerotyzm w świecie starożytnym

Autorzy: Paweł Sawiński, Andrzej Wypustek

Rok wydania: 2023

Liczba stron: 342

Okładka: miękka

Format: 16,0 cm x 23,5 cm

Tematem niniejszej książki jest homoseksualność i homoerotyzm w kulturach starożytnego Bliskiego Wschodu oraz w świecie antycznych Greków i Rzymian, a także echa ich różnych przejawów w starożytnych mitach, literaturze i sztukach plastycznych. Relacje homoseksualne/homoerotyczne były znane i obecne w wielu cywilizacjach starożytnych. Naszym głównym celem jest pokazanie, jaką rolę odgrywały one w ówczesnej obyczajowości seksualnej i jak zróżnicowany był stosunek społeczeństw tamtej epoki do tego zjawiska. Nasza monografia jest pierwszą w języku polskim naukową syntezą tego zagadnienia dotyczącą czasów starożytnych.

Na wstępie należy zaznaczyć, że problem homoseksualności/homoerotyzmu w starożytności stanowił w nauce przez długi czas temat tabu. Pruderię wobec tego zjawiska w kulturze greckiej doskonale oddaje cytat z powieści Maurycy Edwarda Morgana Forstera wydanej w 1971 r., przytaczany kilkakrotnie przez Włodzimierza Lengauera w jego publikacjach poświęconych greckiemu homoerotyzmowi. Warto przytoczyć go w tym miejscu:

Pod koniec trymestru chłopcy poruszyli jeszcze bardziej delikatny temat. Uczestniczyli w prowadzonych przez dziekana zajęciach, podczas których dokonywano przekładów literatury greckiej. Gdy jeden z kolegów spokojnie tłumaczył zdanie po zdaniu, pan Cornwallis wtrącił monotonnym, bezbarwnym głosem: Opuścić – to odniesienie do haniebnego występku, jakiego dopuszczali się Grecy.

(fragment Wstępu)

Spis treści:

Wstęp (P. Sawiński, A. Wypustek) /7

• Charakterystyka źródeł i kierunków badań /11
• Konstruktywiści kontra esencjaliści: czy homoerotyzm ma historię?  /18
• Spór o grecko-rzymski antyk  /21

Homoseksualność w kulturach starożytnego Bliskiego Wschodu (P. Sawiński)  / 29

• Egipt  /29
• Mezopotamia  /35
• Hatti  /40
• Izrael /41

Homoerotyzm w świecie greckim (P. Sawiński) /45

Jak Grecy wyjaśniali skłonności homoseksualne człowieka?  /45

Motywy homoerotyczne w mitach greckich  /48

Paiderastia. Miłość do chłopców  /54

Terminologia i problem genezy zjawiska  /54

• Kryteria wiekowe  /56
• Charakter inicjacyjny i pedagogiczny  /59
• Prezenty  /68
• Miejsca zalotów i spotkań pederastycznych  /71
• „Piękni chłopcy”. Uwodzenie i seks  /74
• Stosunek ateńskiego społeczeństwa do paiderastia  /82
• Związki homoerotyczne między dorosłymi mężczyznami i rówieśnikami  /86
• „Sprzedajni chłopcy”. Męska prostytucja w Atenach /91
• Homoerotyzm kobiecy /95

Homoerotyzm w świecie rzymskim (A. Wypustek) /103

Kontekst kulturowy /103

• Problematyka greckiej genezy homoseksualności w Rzymie  /103
• Najstarsze świadectwa  /107
• Modele seksualnych preferencji w literaturze rzymskiej /115
• Aktywność i pasywność w relacjach homoseksualnych /123
• Relacje pederastyczne między Grecją a Rzymem  /127
• Motywy pederastyczne w sztuce rzymskiej /138
• Motywy pederastyczne w poezji rzymskiej /141
• Dostosowanie i reinterpretacja /145

Socjologia rzymskiej homoerotyki /151

• Seks z niewolnikami /151
• Seks z nieletnimi i „wyrośniętymi” niewolnikami  /156
• Męska prostytucja /162
• Relacje z wyzwoleńcami  /168
• Wśród przedstawicieli elity: reputacja kontra inwektywa  /172
• Cesarze i dwór cesarski  /178
• Wśród cesarskich faworytów  /183
• Antinoos, faworyt cesarza Hadriana  /187

Kategorie „dewiacji” /195

• Pathici i cinaedi /195
• Mollitia, czyli miękkość /200
• Między biegunami męskości i kobiecości /205
• Cinaedi w społeczeństwie /209
• Środowiska homoseksualne? /214
• Orientacja seksualna, trzecia płeć, projekcja? /218
• Sekrety i maski /222
• Współistnienie i przenikanie się wzorców kulturowych /228

Homoerotyzm kobiecy /232

• Terminologia i wizerunek /232
• Seks bez mężczyzn i penisów /239
• Paradygmat penetracyjny a stosunki między kobietami /243
• Trybady czy lesbijki? /249

Ewolucja kontekstu historyczno-prawnego /254

• Czasy republiki i lex Scantinia /254
• Czasy cesarstwa /257
• Czasy późnego antyku i chrześcijaństwo /262
• W stronę nowej moralności /269

Wnioski (P. Sawiński, A. Wypustek) /281

Bibliografia /289

Ilustracje /307

Indeks /331