Historia drewna szkutniczego do końca epoki żaglowców

Autor: Krzysztof Gerlach

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 258

Okładka: miękka 

Format: 14,5 cm x 21,0 cm

Wydanie II

[...] każdy wyrób techniczny, a zwłaszcza tak skomplikowany jak okręt, podlega obiektywnym prawom natury, całkowicie niezależnym od tego, co ktoś o nich napisał - dawniej czy dzisiaj. Szukanie "prawdziości" złożonych obciążeń konstrukcyjnych, informacji o anizotropowości materiałów (jak drewno!), wzorów z dynamiki, praw o oporach przepływu, o wysokości metacentrycznej itd. w "źródłach hisstorycznych" jest w dużej mierze odpowiedzialne za słaby średni poziom polskiej literatury dotyczącej budownicta okrętowego. Zdecydowany postęp wiąże się w tej dziedzinie głównie z badaniami archeologicznymi [...]

Zmieniłem też nieco układ pracy tak, aby silniej uwypuklić, które informacje pochodzą od prawdziwych fachowców w dziedzinie techniki i materiałoznawsta - inżynierów, szkutników, drwali, leśników, biologów, dendrologów, archeologów - a które od natchnionych bajarzy. Zaowocowało to lekkim zwiększeniem liczby przypisów [...]. Stały kontakt z osobami naprawdę zainteresowanymi zagadnieniem wskazał mi ponadto pewne obszary przedstawione przeze mnie poprzednio niewystarczająco szczegółowo. Dotyczy to np. fundamentalnych różnic - także w zakresie drewna konstrukcyjnego - między galerami starożytnymi a budowanymi i eksploatowanymi w czasach nowożytnych. Wprowadziłem też pewne (nieznaczne) uzupełnienia związane z wynikami najnowszych badań archeologicznych i krytyką źródeł.

- z Wstępu do wydania drugiego

Spis treści:

Wstęp do wydania drugiego /1

1. Zakres /4

2. Niestałość cech drewna szkutniczego uważanych za podstawowe/5

3. Starożytność /6

Egipt /9

Fenicja /11

Grecja /15

Kartagina /19

Rzym /20

Dlaczego taka różnorodność? /23

4. Drewno szkutnicze wczesnego średniowiecza - odmienność północ i południa Europy /34

5. Rozkwit średniowiecza i nadal inne drewno na budowę okrętów oraz odmienne techniki na północy i południu Europy /40

6. Karaki i galeony epoki nowożytnej, drewno lokalne i importowane, pierwsze okręty z drewna egzotycznego /48

Półwysep Iberyjski /50

Drewno egzotyczne Imperium Portugalskiego /55

Drewno egzotyczne Imperium Hiszpańskiego /61

Południe Europy i północna Afryka /64

Imperium Osmanów /68

Europa Północno-Zachodnia /69

Europa Środkowa i Północno-Wschodnia /73

7. Galery nowożytne /74

8. Problemy transportu drewwna szkutniczego /77

Etap lądowy /81

Etap rzeczny /88

Etap morski /91

9. Wiek drzew nadających się do budowy okrętów żaglowych /96

10. Formy gnicia drewna, gatunki grzybów odpowiedzialnych za ten proces i warunki sprzyjające ich rozwojowi /97

11. Wpływ pory ścinania drzew na trwałość i właściwości pozyskiwanego materiału /102

12. Standardowe i niekonwencjonalne metody sezonowania drewna /107

Suszenie jako najpowszechniejsza i najskuteczniejsza metoda sezonowania /109

"Sezonowanie" drewna masztowego /115

Nietypowe metody sezonowania /117

13. Okręty wojenne oraz statki handlowe epoki drewnianych liniowców, problemy surowcowe w uprzemysławiającej się Europie /126

Luksusowa i kłopotliwa pozycja Brytyjczyków /127

Doświadczenia brytyjskich szkutników z dębami zagranicznymi /129

Problemy surowcowe Rosjan /133

Względne bogactwo Francuzów, koszty społeczne i konsekwencje dla marynarki po rewolucji /139

Cokolwiek zużyte imperia Hiszpanow i Portugalczyków - odmienne modele budownictwa okrętowego na terenie Ameryki /148

Pozyskiwanie drewna szkutniczego znad Bałtyku /153

Całkowita jednolitość przy wielkiej różnorodności materiałów konstrukcyjnych /161

Żaglowe okręty wojenne z miękkiego drewna /174

Surowce w budownictwie okrętowym państw skandynawskich /181

14. Specyfika materiałówa tureckiego szkutnictwa na przełomie XVIII i XIX wieku /182

15. Nowe źródła drewna w postaci lasów Ameryki Północnej, Afryki i innych /184

Nieudane flirty francuskiej marynarki wojennej z drewnem z nowej Francji /186

Nowa Anglia jako źródło zaopatrzenia Royal Navy w maszty - od uzupełnień po uzależnienie, od królewskiego monopolu do rewolucji amerykańskiej /192

Ulubione gatunki drewna szkutniczego w niepodległych Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej /195

Dość osobliwe uwarunkowania rozkwitu kanadyjskiego szkutnictwa cywilnego w XIX wieku /211

Drzewa z Azji, Afryki, Australii i Oceanii oraz ludożerstwo, smród i inne kłopoty /215

• Tek - nec plus ultra? /216
• Afryka - kontynent "dębów", "teków" afrykańskich i "śmierdzących drzew" /222
• Leśne bogactwa Australii i Oceanii oraz wyraźny brak empatii między białymi przybyszami a wcześniejszymi mieszkańcami tych ziem /225
• Inne cenne gatunki azjatyckie /228

"Za dobre" drzewa Gujany /230

16. Dawne drewno okrętowe dzisiaj, czyli problemy restauratorów zabytków szkutniczych, a także twórców replik /232

Materiały do renowacji dawnych okrętów /234

Drewno i "drewno" pływających replik /240