Cenzura wobec rynku książki. Wojewódzki Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Poznaniu w latach 1946 - 1955

Autor: Piotr Nowak

Rok wydania: 2012

Liczba stron: 194

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Format: 15,5 cm x 22,5 cm

Wydanie II poszerzone

Główne przyczyny błędów w pracy Urzędu [...]  leżą [...] w braku systematycznej, partyjnej analizy.

Za mało zastanawialiśmy się nad źródłami przenikania drobnomieszczańskiej ideologii do naszej pracy, której nacisk jest szczególnie silny z uwagi na skład socjalny naszego aparatu cenzorskiego. Wpływ ten przejawiał się w oportunistycznym stosunku do krytyki i samokrytyki.

Tow. Raczkowski przytacza swój przykład, stwierdzając brak właściwej postawy ze strony [...] towarzyszy wobec jego pracy. Tow. Raczkowski oświadcza, że ostatnio nie pracuje, jak powinien. Pomogłaby mi w tym krytyka, niestety nie było jej, bowiem towarzysze socjaldemokratycznie podchodzili do krytyki i samokrytyki. Przejawiało się to w nieśmiałej, niepartyjnej krytyce - i tutaj leży jedna z głównych przyczyn pracy Urzędu...

(fragment Protokołu z odprawy pracowników Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk z dnia 16 stycznia 1952 roku. APP WUKPPiW. Sygn. 17, s 64-66v)

Spis treści:

Wstęp /7

Rozdział I. Przebudowa rynku książki. Rola i miejsce cenzury prewencyjnej w socjalistycznym ruchu wydawniczym w Polsce .13

1. Proces centralizacji aparatu wydawniczego /13

2. Księgarstwo asortymentowe w ogniu "bitwy o handel" /16

3. Ruch wydawniczo-księgarski w Poznaniu po 1945 roku /19

3.1. Losy firm poznańskich w latach 1945-1950 /22

• Mienie porzucone. Firmy niewznawiające działalności /22
• Księgarstwo prywatne /25
• Księgarstwo spółdzielcze /27
• Partyjny kolportaż księgarski /32

4. Cenzura

Rozdział II. Struktura i zasady funkcjonowania Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Poznaniu w latach 1946-1955 /55

1. Struktura terenowa oraz wewnętrzna /44

2. Kadry /45

3. Szkolenie ideologiczne i doskonalenie zawodowe /48

4. Zasady kontroli /50

5. Ogólna statystyka działalności /69

Rozdział III. Cenzura wobec poznańskiego rynku książki naukowej i fachowej. Kontrola skryptów akademickich i podręczników szkolnych /75

1. Międzywojenne tradcyje wydawnicze Poznania w dziedzinie piśmiennictwa naukowego /75

2. Odbudowa rynku książki naukowej w pierwszych latach powojennych /76

3. Prewencyjna kontrola piśmiennictwa naukowego /78

3.1. "Prostowanie błędów historiografii burżuazyjnej" i krytyka "usystematyzowanego kolekcjonerstwa" jako zadania Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Poznaniu. Ingerencje cenzorskie w książkach społeczno-humanistycznych /81 

3.2. Trudna walka z "subtelną atmosferą kosmopolityzmu naukowego", czyli o kontroli piśmiennictwa z nauk przyrodniczych, ścisłych i formalnych /90

4. Efekty pracy cenzury poznańskiej w zakresie kontroli piśmiennictwa naukowego, fachowego, skryptów akademickich i podręczników szkolnych /108

Rozdział IV. Rola cenzury w nacjonalizacji rynku książki religijnej /110 

1. Tradycja wydawnicza Poznania w dziedzinie piśmiennictwa religijnego i próba jej odbudowy po 1945 roku /110

2. "Jak uruchomić ołówek cenzorski, by prześladowania nie cierpieć dla sprawiedliwości" - Wojewódzki Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk wobec książek religijnych /112

3. Represje Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Poznaniu wobec książki religijnej w świetle liczb /128

Rozdział V. "Na przynętę dla cenzury". Wojewódzki Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Poznaniu wobec literatury pięknej /131

1. Postulat realizu socjalistycznego w literaturze polskiej a zadania cenzury /131

2. Praktyka cenzorska /134

3. Efekty działań cenzury w zakresie kontroli literatury pięknej /148

Wnioski /150

1. Efekty działań cenzorskich/150

1.1. Piśmiennictwo naukowe /151

1.2. Piśmiennictwo religijne /153

1.3. Literatura piękna /154

2. Odwilżowe promienie nadziei. Działalność Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Poznaniu po roku 1956 /155

2.1. Przykłady prac cenzorskich/156

3. Mentalność cenzorska /161

Aneksy /163

• Protokół z odprawy w WUKP-Poznań odbytej dnia 16.1. 52 /163
• Biuletyn Instrukcyjno-Szkoleniowy [fragmenty; 1951] /172
• Analiza ruchu wydawniczego w 1949 roku /174
• Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu RP i Episkopatem Polski [z 14 kwietnia 1950 r.] /178

Indeks /182

Wykaz ilustracji /191